Joäo Ubaldo Ribeiro, Braziliaanse monologen.
uitg. De Bezige Bij 2007
Drie ingenieuze verhalen van Joao Ubaldo Ribeiro (1941) werden gebundeld tot de 'Braziliaane monologen'.
Sergeant Getúlio is een man van de daad bij het woord die koste wat kost zijn opdracht uit zal voeren: het afleveren van een politieke gevangene aan zijn baas. Een makkelijke klus, ware het niet dat de politieke constellatie tijdens zijn reis in de jaren dertig van de vorige eeuw veranderd is en hem gevraagd wordt de gevangene vrij te laten. Opdracht is opdracht, bevel is bevel. En dus begrijpt de sergeant de zin van zijn bestaan in het uitvoeren van wat hem te doen staat. Hij verklaart zijn krachtige trouw aan een aanvaarde opdracht vanuit zijn verleden, zijn jeugd, het land waar hij geboren is. Kortom er zijn nog vaste waarden en hij is er één van, tot het bittere einde. Een schitterend geconstrueerde monoloog in een prachtige vertaling van Harrie Lemmens.
104. Misschien is het beter om je lot maar gewoon te ondergaan, want dat ligt toch ergens vast. Of het is beter overal tegen te vechten en overal korte metten mee te maken. Doodgaan is zoiets als slapen en als je slaapt ben je al je zorgen kwijt, daarom wil iedereen altijd slapen. Alleen kun je dromen krijgen als je slaapt en dan ben je weer even ver. Daarom is het beter om te sterven, want dromen heb je niet meer als je je ziel laat gaan en alles ophoudt. Want het leven is te lang en zit vol ellende. Wat zou je dat allemaal verdragen, de ouderdom die langzaam dichterbij komt, gesjiekeneer en valse bevelen, de pijn dat je vrouw je besodejuwt, alles duurt een eeuwigheid, de dingen die je niet snapt en de stank voor dank die je krijgt, wat zou je dat verdragen als je ook jezelf op kunt ruimen, desnoods met een mes? Hoe kun je die last verdragen in een leven dat alleen maar zweet en gelazer geeft? De lui die dat verdragen zijn diegenen die bang zijn voor de dood, want van die reis is nog nooit iemand teruggekomen en dat verzwakt de wil om te sterven. En daarom verdraag je al die klote dingen, alleen maar om niet nog ergere mee te maken die je nog niet kent. En het is door na te denken dat je slap wordt, en de wil om te vechten verbleekt als je daarover piekert, en wat je besloten had te doen, daarvan wijk je af als je aan die dingen denkt en op het laatst doe je helemaal niks. Meneer pastoor, eerwaarde, gedenk mijn zonden in uw gebeden.
Het huis van de gelukkige boeddha’s.
Een oude dame vertrouwde haar mijmeringen over wat eens is geweest toe aan een bandje wat door de auteur wordt uitgewerkt tot een minutieus gedetailleerd verhaal over seks en erotiek in alle graden en hoedanigheden als ultieme drive in het leven van vrouwen én mannen.
Een Caribische vrouw met Braziliaanse roots en ervaring vroeg me wat ik van dit verhaal vond en pareerde mijn epitheton 'pornografisch' met 'Nee hoor, dat is het ware leven in heel Latijns-Amerika. Zo gaat het er daar aan toe, iedere dag weer.'
De vertelster zijn de drie ‘G’-s duidelijk bekend. De grote ‘G’, de universele ‘G’, de ‘G’ van Gat, Geld en God die een mensenleven beheersen en waarvan zij de de illusie en de kracht van iedere betekenis heeft doorgrond, beleefd en genoten. Precies omdat ze de regels van het spel en de betekenis van woorden met al haar lichaamsopeningen heeft geproefd, en goed bevonden. Precies omdat ze zich niet liet leiden door de gretig opgezogen angsten, noch door het zwelgen in illusies.
Haar huis van de gelukkige boeddha’s heeft iets van een Braziliaanse Stoa.
Bericht uit de vuurtoren.
In dit beklemmende verhaal onderzoekt Ribeiro op meesterlijke wijze de diepste drijfveren van mensen in moeilijkheden. Wie afstand weet te bewaren, indirect kan handelen en niet reflexmatig reageert op problemen en uitdagingen kan zich meester wanen van een wereld die draait om wraak voor de krenkingen die hij ooit beleefde. De revolutionaire priester heeft het allemaal in zich en wordt dan ook op briljante wijze gemanipuleerd door zijn kerkelijke en wereldlijke oversten. Hij biedt zich aan als priester voor het volk in de rand van de 'christenen voor het socialisme' tijdens de periode na de militaire staatsgreep van 1964 in Brazilië.
Zijn trauma's, gedrag en persoonlijkheidstoornis worden laag na laag afgepeld om de lezer te betrekken bij de moderne Braziliaanse geschiedenis. In een moeite door onthult Ribeiro de kern van het lijden in katholieke kunstvormen.
473. Het is niet voor een veel culturen en tijdperken toneelspelers verplicht waren en nog steeds verplicht zijn een masker te dragen, dat is minder onfatsoenlijk, minder afschrikwekkend voor de mensen. Het is geen toeval dat het woord ‘hypocrisie’ gebruikt werd om toneelspelers aan te duiden.
524. In iets meer dan twee maanden was ik al een belangrijk lid van de groep en ik nam zelfs een aantal van hen de biecht af, want ze waren katholiek en geloofden niet alleen in de domheden van het katholicisme, maar ook in de domheden van revolutie, waarvan ze zeker wisten dat die ooit zou komen.
531. Zonder een woord te zeggen stapte Cavaco naar de gevangene, die ineen gezakt op een stoel voor hem zat, hij legde zijn linkerhand achter op zijn heup, als een duellist uit de oude draaidoos, en tilde de geëxecuteerde met één arm op aan zijn hals, zodat de ogen van de man bijna uit hun kassen rolden. Ik blijf de schoonheid van een moment als dat belijden, geen conventionele schoonheid, geen schoonheid volgens de normale, afgezaagde esthetische patronen, maar een schoonheid waarvoor er, ik zal daarop blijven hameren, sprake zou moeten zijn van een bijzondere gevoeligheid. Niet voor niets drommen mensen in grote getale samen op straat wanneer een mogelijke zelfmoordenaar van de tiende verdieping af dreigt te springen. Niet voor niets dromden hele menigten samen rond de guillotine om de onthoofding van edelen in de Franse revolutie bij te wonen. Er bestaat, jazeker, een aangeboren kunstzin en gevoeligheid in de mensen voor het begaan van een moord, wat voor moord dat ook moge zijn.