Preventiezwendel
18 / 05 / 2011

?Horror is het verhevene voor het volk. De massacultuur heeft de catastrofe tot een vorm van ontspanning gemaakt. Dreiging maakt deel uit van het amusement en waarschuwingen zijn een deel van de show. De moderne mens heeft de ervaring van het verhevene van de ethiek naar de esthetiek verschoven. Mensen raakten ervan overtuigd dat ze de schrik onbeschadigd konden overleven. Nu wordt de westerse wereld onvoorbereid getroffen door de terugkeer van het verhevene in de vorm van een ethische imperatief: Je moet zelf iets doen.?
Peter Sloterdijk, Je moet je leven veranderen.

?Bel 112, de oude dokter is van zijn fiets gevallen. Snel, hij lijkt heel erg gewond!? riep een Antilliaanse puber in schaarse zuiderse outfit, waarbij mijn wederwoord in gekreun werd gesmoord.
De klap kwam hard aan, wanneer je als huisarts per fiets de hele wijk bedient en in de nadagen van je eigen lijden je afstap misrekent. Met fiets en dokterstas werd een rij paaltjes omgelegd rond de intussen gesloopte Rooms Katholieke Kerk. Dan kost het gesmoord vloeken om tijdig de prikkeldraad te ontwarren om weer rechtop te staan en ?erger? te voorkomen.
?Erger? is dan de 112 oproep om een dringende ambulance die binnen de paar minuten met loeiende sirenes ter plekke moet zijn.

Spoed
In deze hysterische tijden zijn alle problemen per definitie erg, vreselijk, spoedeisend en dringend. TV series, praatjesprogramma?s, familieblaadjes staan bol van de snelheid waarmee een probleem moet opgelost worden. Of van de misdadige traagheid van de overheid, nalatigheid van anderen waardoor vermeende gruwelen de bovenhand halen. ?Spoed en dringend? werden wanhoopskreten van mensen die niet bereid zijn om zelf hulp te verlenen, dan wel bang zijn van de verantwoordelijkheid die ze bij een mogelijke hulpverlening op zich nemen.
De Nederlandse inspectie voor de Gezondheidszorg heeft in haar onderzoek naar de telefonische bereikbaarheid van de huisartsen tal van mankementen ontdekt. Zo bijvoorbeeld wordt de spoedlijn wel eens niet binnen de 30 seconden door een medisch deskundig persoon opgenomen en dat is uiterst laakbaar, toch?
De huisartsenpraktijk die bij herkeuring niet voldoet aan de normen mag rekenen op een boete van 2000 ? per week dat niet voldaan werd aan de norm, met een maximum van 30.000?.
In realiteit blijkt die ?spoed?-oproepknop vaak gebruikt voor het opvragen van informatie, recepten en zelfs om afspraken te maken wanneer de pati?nt in kwestie of wie names hem of haar belt vindt dat er te lang moet gewacht worden. Normale telefoonoproepen moeten binnen de tien minuten beantwoord worden. Correct gebruik van de spoedlijn valt hooguit eens per maand voor. De overige oproepen blijken onterecht volgens de richtlijnen en normen als spoed gepresenteerd.

Is voorkomen wel beter dan genezen?
In een samenleving die met haken en ogen aan elkaar genaaid wordt, is angst een handig instrument, maar ook een gevaarlijke ?tool?.
?Meten is weten? wordt gretig met cijfers en statistische gegevens gepretendeerd. En ?voorkomen is beter dan genezen? doet de burger graag in angsten verder zweten. Algemene grondige laboratorium check-ups en total body scans worden publiekelijk aanbevolen en aangeboden wegens ?onderzoek toch maar alles, dokter, voor de zekerheid?.
Met als gevolg dat angst de kosten opdrijft, de premies verhoogt en bijaldien de solidariteit in een verzekeringssysteem onder druk zet.
Eeuwenlang was zout een duur belast bewaarmiddel voor eiwitten en vetten. Dan werd ontdekt dat een hoog zoutgebruik problematisch kon zijn bij hart- en vaatziekten – zo ongeveer rond de periode van de democratisering van diepvries en koelkast – en gestaag trok de preventiemachine zich op gang.
Bier en alcoholhoudende dranken waren eeuwenlang de enige onbesmette vloeistoffen voor menselijke consumptie. Om de menselijke productiviteit te optimaliseren dienden deze dranken afgevoerd, verboden of onder forse accijnzen met mate genoten. Hart, bloedvaten, lever en wat al niet meer zouden er wel bij varen. Tot de mediterrane paradox opgeld maakte en matig gebruik van vooral rode wijn de bloedsomloop ten goede zou komen.
Fortuinen belastings- en reclamegelden werden besteed aan campagnes om voedingsgewoonten te be?nvloeden tot en met subsidies voor synthetische smeervetten vanwege ziekenfondsen.
Kunstmatige zoetstoffen zouden ons behoeden voor suikerziekte. Bladgroenten zouden ijzertekorten compenseren. Zonnen is gezond en UV stralen zijn kankerverwekkend, zonnecr?mes zijn noodzakelijk en slecht voor de huid. Vitamine D ampullen zijn heden ten dage niet aan te slepen om gemeten tekorten te compenseren. Amfetamines worden verboden maar worden op grote schaal gevoederd aan mensen met ADHD en aanverwanten.
Grof geld werd decennialang door de medicofarmaceutische sector verdiend aan hormonale substitutiecampagne voor vrouwen in de menopauze tot bleek dat deze pillen voor de overgang ook kanker en cardiovasculaire aandoeningen stimuleerden.
Met vaccinatiecampagnes tegen HPV wordt baarmoederhalskanker voorkomen – maar dan ook alleen maar een bepaald type – zo ook bij vaccins tegen hersenvliesontsteking.
De jaarlijkse grieppaniek wordt steeds beter gelanceerd om de productiecijfers van de farmaceuten te fatsoeneren.
Om de haverklap doen media de burgers kond dat er teveel slaappillen worden gebruikt, te veel zelfmoorden worden gepleegd, te weinig depressies worden onderkend. En die worden dan ook nog eens onderbehandeld terwijl veel te veel antidepressiva worden voorgeschreven, enzovoort, enzoverder.

Preventiezwendelaars
Met de regelmaat van een klok ontdekken epidemiologen en preventiewerkers nog ongekende statistische gruwelen om de consumentenkudde te mennen.
Dat gaat als volgt.
Er wordt in het kader van de inflatie van academische proefschriften een statistisch verband gezocht, gevonden of geschapen tussen bepaalde verschijnselen, bij voorkeur in de lijn der commerci?le verwachtingen. Bijvoorbeeld overgewicht is ongezond. Sport is gezond. Kinderporno is gevaarlijk voor kinderen. Eenzame kamermeisjes in dure hotels worden vaak seksueel misbruikt door rijke oude mannen, enzovoort.
Indien een statistisch verband tussen bepaalde maatregelen of middelen en het gewenste gedrag kan aangetoond worden, wordt iedere beleidsmedewerker of politicus die niet op stel en sprong meehuilt in het koor van de preventiezwendelaars een gehangene.
Immers de statistische bevindingen die in het beste geval significant zijn voor grote groepsfenomenen, worden met vaardigheid gehanteerd om individuele burgers te terroriseren met allerlei verplichtingen in het kader van een vermeend ?voorkomen is beter dan genezen?.
En dit op basis van de jaloezie der gelijke kansen, de rancune van de vermeende misdeelden, het ressentiment van de verongelijkten.
Maar zoals Albert Einstein reeds verklaarde: ?Not everything that counts can be counted, and not everything that can be counted counts.?

Hulp bij zelfdoding
Gelukkig weten steeds meer burgers zich te onttrekken aan de strategie van de angst of worden ze immuun voor de eindeloze stroom spoedeisende, gevaarlijke, levensbedreigende tsunami?s van onzin die ze over zichzelf en hun dierbaren uitgestort krijgen.
Net zoals audiovisuele reclameboodschappen een verwaarloosbaar en zelfs omgekeerd effect sorteren en consumenten steeds meer afgaan op aanbevelingen van gelijkgestemden, waarderen burgers het gezond verstand van vrienden en kennissenkring hoger dan mediagenieke heisa.
Ooit waren er ook in West-Europa tijden dat iedere zwangerschap een kind diende op te leveren en zelfdoding als belediging van de gemeenschap werd beschouwd met het oog op een ruim overschot aan potentieel kanonnenvlees.
In Zwitserland wensten conservatieve en christelijke partijen een verbod op hulp bij zelfdoding, wanneer iemand voor zichzelf beslist had dat het leven geleefd was. Een Zwitserse wet staat immers hulp bij zelfdoding toe als een beslissing in de priv?-sfeer. In het kanton Zurich antwoordde 78,4% van de kiezers afwijzend op een verplichting voor buitenlanders om minstens ??n jaar in het kanton te wonen eer ze aanspraak kunnen maken op hulp bij zelfdoding. Op de vraag om nationaal hulp bij zelfdoding te verbieden was zelfs 84,5% tegen.
In Belgi? blijken steeds meer gezonde bejaarden te willen sterven wanneer zij hun tijd gekomen achten. Zij zijn klaar met hun leven en willen de aftakeling vermijden. De persberichten over het Zwitserse referendum vermelden enkel een verwijzing naar de zelfmoordlijn van het centrum ter preventie van zelfdoding.
Nochtans: ?Je kan je leven veranderen.?

Forbrydelsen II - The Killing 2 – DVD - 2009

In de tweede reeks blijft Kopenhagen, Denemarken en de hele wereld duister en somber, gehuld in mistend kunstlicht met hier en daar een walmende kaars.
Dit keer is de plot nog -tig keer geraffineerder opgebouwd tussen het Afghaanse heen en weer van de Deense krijgsmacht, de politiewereld – Sarah Lund, haar collega Strange en chef Brix – en de nationale Deense politiek.
In een schitterende reeks afleveringen van tien keer ??n uur spiegelt de pijn van het leven zich in de drie werelden van de macht, alsof je kijkt naar de gruwelen die zich tussen levende wezens onder het wateroppervlak voordoen. Vervormd, gebroken, gerimpeld, ontbonden in fletse kleuren en vooral donker en koud.
Een reeks rituele moorden op de overlevende soldaten van een legereenheid die in Afghanistan verdacht werd van de moord op een familie met mogelijke Talibanconnecties in een afgelegen dorp, brengt bijna alle protagonisten als mogelijke daders voor het voetlicht. Eenieder kan een motief hebben, iedereen is ergens wel betrokken en heeft redenen om niet alle ervaringen en herinneringen zomaar op tafel te leggen.
Alleen de eenheidschef die getrouwd is met de dochter van de kolonel, verpietert in een psychiatrische instelling omdat legertop en ministers geen baat vinden bij een heropening van de politiek uiterst vervelende zaak. Initieel lijkt het er zelfs op dat de Deense Moslimliga achter de moorden zit en eindelijk een forse anti terreurwetgeving door het parlement kan gejaagd worden.
Ook Denemarken levert actieve steun aan de humanitaire missie in Afghanistan op verzoek van de VS wat de liberale premier Anders Fogh Rasmussen wiens coalitie met de conservatieve partij werd gedoogd door de Deense Volkspartij, in 2009 de functie van secretaris-generaal van de NAVO opleverde. Zij het dat namen en functies in de tv-reeks wat werden aangepast.

Op verzoek van haar vroegere chef Brix wordt Sarah Lund – na het pijnlijk maar succesvol afronden van de vorige reeks politieproblemen (Forbrydelsen I ) verbannen naar een afgelegen douanepost – opgehaald omwille van haar originele, divergerende kijk op politiezaken.
Haar autistische manier van in de wereld te staan behoedt haar voor de uitgezette sporen, de begane paden en het voorgespiegelde doel.
Niets is immers wat het lijkt.
Net zoals in de legerkazerne verschrikkelijke geheimen huizen in de hoeken en kanten van soldatenvriendschappen, doet dit fenomeen zich in veelvoud voor op de kabinetten van de premier, defensie en justitie waar een ?out of the box? denkende piepjonge justitieminister op een week tijd de truken van het machtsspel doorheeft en bespelen leert.
Het heen en weer over dezelfde feiten, daders en doden tussen deze drie niveau – politiek, politie en leger – lijkt verwarrend maar blijft in het hoofd van de kijker nakloppen als een verhelderende benadering van eenzelfde werkelijkheid in verschillende werelden.
Net zoals in de legereenheid verlangen naar macht, pijn en passie schermen vlechten, staan die emoties op politiek niveau voor weeffouten waarlangs de werkelijkheid ontrafeld wordt.
Op politieniveau wordt dit fenomeen ten top gedreven wanneer finaal steeds duidelijker wordt hoe de gruwel het meest nabij blijkt en blijft tot in een bevrijdende catharsis.
Maar zoals in Forbrydelsen I wordt er zorgvuldig over gewaakt dat zelfs daarna – post coitum omne animal triste est sive gallus et mulier – iedere kijker zich vrouw of haan kan voelen.
Het ontsluieren van de ware toedracht blijft het recht, de lust en de fantasie van de kijker, ook na de catharsis.

Intussen is het wachten op Forbrydelsen III die in Denemarken voor september 2012 aangekondigd werd.

Le Cose Che Restano.

Some things that fly there be – Birds – Hours – the Bumblebee – Of these no Elegy.

Some things that stay there be – Grief – Hills – Eternity – Nor this behooveth me.

There are that resting, rise.
Can I expound the skies?
How still the Riddle lies!

Emily Dickinson

De vergelijking van dit nieuwe 6 uur durende Italiaanse familie-epos met ?La meglio giovent?? van regisseur Marco Tullio Giordana uit 2003 ligt voor de hand. Maar ondanks dezelfde scenarioschrijvers – Sandro Petraglia en Stefano Rulli – en Angelo Barbagallo als producent is het niveau opvallend verschillend.
?Le cose che restano? presenteert naar mijn aanvoelen geen tijdsbeeld – ook al wordt in een periode van enkele jaren wat internationale politiek en de gevolgen ervan voor mensen in Itali? en daarbuiten verwerkt.
Over de Italiaanse politiek wordt met geen woord gerept waardoor het hele verhaal zich lijkt af te spelen in een bordkartonnen decor, een sfeer die de barre buitenwereld ver houdt van lijf en leden. Althans voor de leden van de familie Giordano, in goeden doen met een schitterend Romeins appartement, in een van de betere buurten van de eeuwige stad.
De plotse dood van de jongste zoon verscheurt het familiale spel waardoor alle leden van het gezin voor elkaar op de vlucht slaan.
Door onderdak te verlenen aan een Irakese vluchtelinge op zoek naar haar dochter die in de vrouwenhandel verzeilde, wordt het grote lege huis langzaam opnieuw gevuld. Leed en lijden brengt de verschillende protagonisten weer samen. Ook de vader weet zich in een indringende sc?ne in de psychiatrische instelling waar zijn vrouw zich heeft teruggetrokken naar aanleiding van hun echtscheiding te verzoenen met de moeder, die finaal weer de familiewoning zal betreden.
Sommige sc?nes zijn mooi, goed geregisseerd, knap gespeeld en indringend geschreven, maar de meeste onderdelen van de verhaallijnen voel je op je klompen komen – mede door de wat stereotiepe muziekvoering – met dan nog eens bijzonder ridicule en matige acteerprestaties: Michel, de homovriend van de oudste zoon die op de valreep nog een dochter blijkt te hebben en dan uiteraard in iconische taferelen – genre Benetton reclame – sterft aan een ondefinieerbare ziekte – de architectuur studerende zoon met permanent rode ogen wegens slaaptekort, bijziend, te lang lenzen ingehouden, ziek, treurig en woedend die om de haverklap met of zonder blonde (bij tijd en wijle gebrilde) jeugdvriendin tekeningen staat in te kleuren aan een tekentafel, niet zonder eerst de verdroogde gade (met en zonder bril) van zijn professor architectuur (met bril) te hebben bezwangerd waarna deze blondine alleen nog pruillipjes kan zetten om te laten weten dat ze zijn vrucht in haar schoot heeft laten afdrijven wegens designvilla, strandhuis en passende financi?le huishouding bij haar professore. Eens gediplomeerd gaat hij in de grote proletariseringstraditie als bouwvakker aan de slag, waar de vrouw van zijn architectuurprof geweldig opgeilt. Eens zelf architect verdroogt bij haar alle bouwvakkersgeil. Wat simpele flik uit Napels valt op mensverhandeld afzuipmeisje. Vluchtelinge wordt van mater dolorosa in een handomdraai de zorgende goede fee, enzovoort, enzoverder. Ieder clich? heb je al -tig keer mogen smaken eer ze nog eens tot ?de dingen die blijven? worden verrekend. Meligheid alom.
E?n soort clich?s ontbreekt echter compleet: in het land van Kaaimans bongabonga behoort erotiek en seks duidelijk niet tot de blijvende waarden. Het gaat er nog een stuk preutser aan toe dan in de Amerikaanse tv-reeksen zoals The Soprano’s.
Een enorme misser is het uit het script schrijven van het ‘vriendinnetje’ van Lorenzo, wiens dood als trigger het hele verhaal draagt. De avond van de terugkeer van de oudste zoon Andrea uit verre gevaarlijke landen, verlaat de jongste van de familie, Lorenzo, met enthousiast medeweten van de moeder, het feest om een eerste nacht te slapen bij zijn ’ vriendinnetje’. ’s Ochtends moet hij zijn tentamen Latijn nog voorbereiden en vertrekt hij voldaan, gelukkig en nog voos van de liefde en het gebrek aan slaap huiswaarts op zoek naar zijn woordenboek Latijn. Onderweg wordt hij ge-smst door zijn nog na-kroelende geliefde waarbij de door zijn moeder geleende Mercedes A de elandproef niet doorstaat en de Tiber induikt.
Een attente waarschuwing voor sms-en en mobiel bellen achter het stuur van de Mercedes A klasse.

In feite is er maar ??n thema dat de moeite is van alles wat moet blijven en beklijven: het rouwen en de verschillende manieren waarop dit kan gebeuren.
Er is het eenzaam rouwen van de vader die te ver verwijderd is van zijn echtgenote om met zijn leed tot haar te kunnen doordringen en omgekeerd, en die als compensatie vanuit zijn ingenieurswerk in Bagdad mails stuurt naar de moeder van zijn kinderen als was hijzelf de verongelukte zoon. Om haar te sparen en het leven in de inrichting voor haar dragelijker te maken.
Er is de dochter die haar eigen relatie weegt en te licht bevindt, de zoon architect die het emotionele dubbelleven van zijn vader ontdekte en zelf bijna stikt van onuitgesproken woede, de oudste zoon die de hele wereld rondvlucht en -viegt om aan verstikkende herinneringen te ontsnappen.
De moeder die jarenlang blijft ontkennen, tot haar man zijn mails aan haar bekent en dan gescheiden en wel haar intrek neemt aan de keukentafel met de Irakese goedertieren moeder van smarten.

Rouwen is minder effici?nt op je eentje. Sterven ook.
Sterven en rouwen ben je als persoon ook verplicht aan de anderen.
Wie zacht en onverwacht uit beeld verdwijnt om anderen niet tot last te zijn, ontneemt die anderen ook de herinnering, hun eigen afscheidsproces en -ritueel om het verlies en het lijden te kunnen hanteren.
Wie te dicht op de ander zit, verhindert rouw, wie te ver verdwijnt evenzeer.
Het is een zoeken naar de juiste afstand en nabijheid. ?
En dat is het enige wat blijft en beklijft: dolore – colline – eternit?.

Alcune cose che volano ci sono – Uccelli – Ore – i Bombi – Per queste nessuna Elegia.

Alcune cose che restano ci sono – Dolore – Colline – Eternit? – Nemmeno queste mi si addicono.

Ci sono quelle che riposando, risorgono.
Posso io spiegare i cieli?
Immoto giace l’Enigma!
?

Peter Clarke, Keynes, de biografie. uitg Atlas.

De waardering voor John Maynard Keynes kent een zeer grillig verloop. Zijn idee?n leidden mede tot de New Deal in de tijd dat Amerika zich opwerkte uit de recessie in de jaren dertig, maar werden in zijn geboorteland, Engeland, tot aan de Tweede Wereldoorlog genegeerd. Daarna werden ze omarmd als basis voor de zogenaamde keynesiaanse consensus ? in de jaren zestig zei zelfs Milton Friedman: ?Tegenwoordig zijn we allemaal keynesianen? ?, tot er onder het thatcherisme in Engeland en de reaganomics in de Verenigde Staten grondig mee werd afgerekend.?

Toen kwam de grote crisis van 2008. De vrije markt waarop de wereld zo vertrouwde bleek plotseling zijn zelfcorrigerend vermogen te missen, en de?leer van Keynes werd belangrijker dan ooit tevoren.?

Keynes was geen conventionele econoom: hij was een polemist, lid van het Hogerhuis en een behendig manoeuvrerend politicus. Hoewel in zijn jonge jaren openlijk homoseksueel, had hij later een geslaagd huwelijk met de ballerina Lydia Lopokova. Hij maakte deel uit van de Bloomsbury Group, een kring van intellectuelen waartoe onder anderen ook Virginia Woolf, Lytton Strachey en E.M. Forster behoorden.

Als vandaag zelf Chinese topeconomen vol bewondering over John Maynard Keynes spreken, is ook daar zijn invloed niet te onderschatten. De naam van Keynes wordt vandaag ook vertaald als ??? – ????kai)?triomferend en “?” (en) barmhartig: triomferend maar barmhartig.

De biografie van Peter Clarke was voor mij de moeite. Zoals een biografie hoort te zijn, niet uitputtend door randdetails en geneuzel maar helder door de grenzen duidelijk te belichten en de kern te onthullen.

197. John Maynard Keynes was veel minder vaak inconsequent dan wel wordt gedacht. Hij maakte zich alleen schuldig aan van gedachten veranderen – meestal met goede uitkomst. Waarom zouden we denken dat hij ons die vrijheid zou hebben misgund? Met betrekking tot economisch beleid doen we er niet verkeerd aan
om, meer dan zeventig jaar na zijn General Theory, specifieke maatregelen te verzinnen die passen bij onze eigen tijd. Zodat we de naam van Keynes terecht oproepen ter rechtvaardiging van een frisse benadering van de nieuwe moeilijkheden van nu – om ze voortvarend te kunnen aanpakken in plaats van ons te verschuilen
in trage rechtzinnigheid in de leer.
Het is zeker keynesiaans om de overheid lof toe te zwaaien wanneer die zich voorneemt om bij duidelijk marktfalen iets uit te proberen – zelfs op grote schaal. En de maatstaf die Keynes heeft ge?ntroduceerd om te beoordelen of de kosten tegen de baten opwegen geldt nog steeds, namelijk of de economie door de beoogde maatregelen zodanig groeit dat ze de bronnen die de initi?le stimulus financierden zelf zal kunnen opbrengen. Dat is wat overheidsingrijpen legitimeert, niet alleen om reden van de onmiddellijke voordelen, maar ook om reden van die op de lange termijn.
De biografie van Keynes

Carlo Emilio Gadda, De leerschool van het lijden. Vertaald door Frans Denissen, uitg. Athenaeum-Polak&Van Gennep 2011

Na de meesterlijke vertaling van ?Die gore klerezooi in de Via Merulana? heeft Frans Denissen met ?De leerschool van het lijden? opnieuw een bedwelmende zakfles complex geurende en verslavende taallikeur toegankelijk gemaakt voor Italiaans onkundigen.
Ook hier is het voorwoord van Ronald de Rooy een handige flessenopener voor het literaire werk van de ingenieur, filosoof, schrijver Carlo Emilio Gadda.
Als oorlogsvrijwilliger en krijgsgevangene bij de verpletterende nederlaag van de Italiaanse Alpenjagers in de slag bij Caporetto in 1917 hield hij zijn ?Dagboek van oorlog en gevangenschap? bij, waarin hij nog gretig taalde naar orde, organisatie en professionaliteit wat de Italiaanse troepen, officieren en maatschappij zo pijnlijk ontbeerden.

?Vervloekte Italiaanse zwijnen. Wanneer zullen mijn smerige landgenoten, uit alle klassen en lagen van de bevolking, nu toch eindelijk eens leren om hun bureau ordelijk te houden? Om er geen offici?le documenten te laten rondslingeren tussen brieven aan hun minnares, hun lunchpakket, het portret van hun nichtje, de krant, de laatste roman, het spoorboekje, de bonnetjes van de schoenmaker, het papier om hun kont mee af te vegen, een druipende hoe, een nagelschaartje, een portemonnee, een ge?llustreerde kalender? Wanneer, wanneer toch? ?

Waar Gadda aanvankelijk wel wat zag in de voorgespiegelde orde van Mussolini?s kliek begon hij vanaf 1934 met de inval in Afrika de Blaaskaakideologie kritisch te benaderen. Dit culmineerde in ?Die gore klerezooi in de Via Merulana? wat in 1946 in afleveringen gepubliceerd werd en elf jaar later in boekvorm.
De woede om de vernederingen en ontberingen in Duitse gevangenschap, zijn schuldgevoelens om de gesneuvelde ge?dealiseerde broer die nooit had mogen sterven en de complexe relatie met zijn moeder leidden van 1929 tot 1941 tot “>?De leerschool van het lijden? wat aanvankelijk ook als losse verhalen verscheen in het tijdschrift ?Letteratura?.

In dit bedwelmende taaluniversum wentelen de woorden en bespiegelingen zich als fluwelen guirlandes rond de strot van de lezer. Je kan slechts met mondjesmaat ten volle genieten, maar het blijft een beroezende leeservaring

In dit fenomenaal talig en vertaald boek van Gadda staat ondermeer een schitterende passage over de Noord-Italiaanse Broederschap die hij in het boek transponeerde naar het Latijns-Amerikaanse Maradagalia en Parapagalia (Itali? & Oostenrijk) van net na de eerste wereldoorlog.

182 – 184.
En zoals een schip met zijn kont achteruit naar beneden glijdt, zo gleden ook zij, althans de meesten, als een schip of een kreeft, juist vanwege hun kreeftengang, uit hoofde van hun non-titels, vrolijk neerwaarts de wereld in. Opgeschilderd met hun nieuwe luister. En anderen, wier fleurige wangen onder de nardusgeurige glans hunner haren een in flanel gehulde, rosbiefrijke jeugd verrieden. Hele weiden rosbief ! Allemaal, allemaal traden ze in het licht, werden omsponnen door het levenslicht, dat over hun gezalfde hoofden werd uitgegoten door de geduldige wisselstroomgeneratoren van de Cordillera. Die er de stuccolustroparadijzen mee overgieten.?
Allemaal, allemaal! Turken, koekenbakkers, Circassi?rs, gitaartokkelende schooiers uit Andalusi?, Polen, Armenen, Mongolen, Arabische maraboets met bolhoed, diklippige Senegalezen met bokkenpoten, en zelfs de Longobarden van Cormano, ge?migreerd uit Cormano (Curtis Manni) om ook in de Nieuwe Wereld het record stompzinnigheid en gebrek aan verbeelding te breken. En de habberdegriekse handelsreiziger van de parfumerie, en de Joodse van de tapijtweverij. Die daarnaast voor eigen rekening, in zijn vrije tijd, ook weliswaar bladderige – schilderijen, partijen lompen voor de papiermolens en zestiendeeeuwse namaakmeubelen aan de man bracht. Allemaal, allemaal.?
Allemaal hadden ze hun leven, hun liefje, hadden ze zich de tewaterlating laten welgevallen en waren in een positie om serieus genomen te worden. Ieder in zijn branche, ook de bedienaar van de bedelnap. Velen in avondtoilet. Ieder vond zichzelf echt prominent. Als leden van het Maradagalees-Parapagalese Grootoosten bedienden velen zich zelfs van strikjes en frutsels en fratsels, olijfjes van kornoeljehout of gepolijst been, gevarieerde passementen. Bij de vrijmetselaars van de Schotse ritus zag je ter gelegenheid van hun jaarlijkse meeting, daar aan het eind van de Saenz Pe?ia, op het nummer 3225, uit hun jasje een soort lapje van merinos leer piepen en tussen hun benen bungelen; of schuin over hun geruite gilet andere lapjes, maar wat kleiner, en lintjes, en groene koordjes, en een tweekleurige of oranje sjerp. Sommigen van hen maakten bovendien, ter gelegenheid van de feesten of de vaderlandslievende herdenkingen van het Aloude Engeland, hun opwachting getooid met ongewoon glanzende knopen, of in achttiende eeuws kostuum met pruik; twee dagen later maakte de Fray Macho de glorie en de magnesiumverlichte luister wereldkundig van het hoefijzervormige banket te midden van een baaierd van kokardes, lintjes, roemers, bloemen, tressen, ma?onnieke tulbanden (die laatste zag echter alleen Gonzalo in zijn delirium) met papegaaienveren uit het Amazonewoud; en hun liefjes met paradijsvogelveren. En ruisende waaiers van roze geverfde struisveren over hun botermalse borsten; en pluimpjes, en dons. En in het koude seizoen, zo ongeveer van Santa Brigida tot San Luculo, trappelden pafferige zijderupsenkwekers en ingenieurs van ongeduld om hun dikke pelzen van boven de poolcirkel aan te trekken: uit bont van de raarste beren, sabelmarters, zeehonden van Pitt Island, kangoeroes uit Australazi? en opossums. Soms droegen de wijfjes een diadeem van edelstenen in hun haar, en hun echtgenoten een ordeketen met een blikken medaillon in zinkografie, dat niets anders bleek te zijn dan de beeltenis van Mazzini, wiens hals geheel omwikkeld was met zijn witte kraagband, uit ??n stuk; een zorgvuldig bijgeknipte scheiding in zijn baard en twee dikke wallen onder zijn ogen. Sommigen pakten daarentegen liever uit met een portret van Disraeli, met bakkebaarden, of van de oude Sarmiento. En aan deze pronk ketens hingen weer zilveren of zelfs gouden pendeloques in de vorm van een driehoekje, een 33, of een hamertje, een troffeltje. Anderen sierden hun prince-de-galles elegantie op met fijne gouden polskettinkjes en een gouden polshorloge; en, bevestigd aan die kettinkjes, allerlei bedeltjes: geglazuurde medailletjes met de beeltenis van een heilige, of een klavertjevier in reli?f van fraai groen email; ofwel allebei samen, de Madonna en de talisman, want je weet maar nooit welke van de twee ons het best van pas komt als we in de stront zitten. Of ook wel een hoefijzertje, maar dan wel van goud, met stipjes van witte pareltjes als hoefnagels.

(De Italiaanse vrijheidsstrijder Guiseppe Mazzini, de Engelse premier Benjamin Disraeli en de Argentijnse president Domingo Faustino Sarmiento waren alle drie notoire vrijmetselaars)

Filosofiemagazine mei 2011: Maarten Meester in gesprek met Hans Achterhuis

“>Denker des Vaderlands in Nederland:

Over hulpverlening.

Een van zijn meest schokkende ervaringen had de Denker des Vaderlands in een vorig leven als medewerker van het werelddiaconaat van de hervormde kerk. ?Ik werd afgevaardigd naar het heilige der heiligen: de Wereldraad van Kerken voor een internationale conferentie over rampenbestrijding. Toen ik daar met mijn collega?s van over de hele wereld aan het diner zat, zei iemand opeens: ?We hebben het hier wel de hele dag over rampen, maar laten we eerlijk zijn: de ergste ramp is de hulp die wij verlenen.? ?Dat wil ik graag uitgelegd krijgen?, reageerde ik. Zo kwamen de verhalen los. Dat de hulp de lokale samenlevingen ontwrichtte door mensen afhankelijk te maken. Dat de hulporganisaties vaak wisten dat hun hulp niets zou bijdragen, en toch maar iets deden omdat de samenleving dat nu eenmaal verwachtte. Dat er direct na een ramp telefoontjes kwamen van grote producenten ? ik noem geen namen ? die partijen babyvoeding die over datum was in de aanbieding hadden.?

(....)

Over gezondheidszorg.

Waarover zou de Denker des Vaderlands de vlieg graag conceptuele helderheid verschaffen?

?Recent las ik een interview met Wouter Bos, tegenwoordig adviseur Zorg bij KPMG. Hij zegt dat hij het toentertijd als politicus verkeerd heeft gezien en pas nu beseft dat mensen veel meer behoefte aan zorg hebben en dat daar dus veel meer geld naartoe moet. Er kan meer en mensen willen meer.? Achterhuis wijst op zijn onlangs met de Socrates Wisselbeker bekroonde boek De utopie van de vrije markt. ?Daarin laat ik zien dat de huidige invoering van steeds meer marktwerking in de gezondheidszorg deze tendensen alleen nog maar versterkt. Ik bouw daarbij voort op het onderscheid dat de filosofe Annemarie Mol maakt tussen de logica van het zorgen en de logica van de markt. Omdat alle aandacht naar de laatste logica gaat, waarin zorg een simpel product is, wordt over de eerste logica nauwelijks nagedacht. Dit leidt in de praktijk tot een ernstige verschraling van de zorg, die in de media tegenwoordig breed uitgemeten wordt.?

Volgens Achterhuis miskent Bos dat de zorg niet zomaar een product aanbiedt, dat inspeelt op een ?behoefte?: ?Ik mis dat ?berhaupt in de meeste artikelen over de gezondheidszorg. Van een lamp of een televisie kan de consument redelijk makkelijk beoordelen of hij die wil hebben. Maar wat als een arts een check-up van je lichaam maakt en dan zegt dat je behandeld moet worden? Hoe kun jij als leek beoordelen of je die behandeling ook echt nodig hebt? Daarbij wordt vergeten dat de behoeften in de gezondheidszorg oneindig zijn, nog meer dan de meeste andere behoeften in moderne maatschappijen. Je kunt nooit gezond genoeg zijn: als je 91 kunt worden, wil je ook wel 92 kunnen worden enzovoort.?

Hierachter ligt een analyse die Achterhuis in Het rijk van de schaarste (1988) heeft uitgewerkt. ?Volgens de Franse denker Ren? Girard staan wij mensen tegenwoordig in een zodanige concurrentieverhouding tot elkaar dat we nooit genoeg kunnen hebben. Er is altijd wel iemand die meer heeft, die gelukkiger is, die iets beter kan, gezonder is. Dat betekent dat veel goederen schaars worden en dat we die schaarste nooit kunnen opheffen. Als er meer komt, hebben we alleen maar weer meer om jaloers op te zijn, waardoor de schaarste dus alleen nog maar meer toeneemt. Maar in het verleden was de schaarste toch veel groter, werpen mensen dan tegen. Nee, dat klopt niet. De samenleving was zo ingericht dat de schaarste niet zo?n grote rol speelde. Dat kwam vaak ook door de voor ons onsympathieke hi?rarchie: je gaat niet concurreren met iemand die hoger in de maatschappelijke orde staat dan jij, daar ben je dus ook niet jaloers op. Maar in onze cultuur is iedereen in principe gelijk en heeft iedereen overal recht op. Dat kan tot de gevaarlijke conclusie leiden dat je de gelijkheid niet eindeloos moet doorvoeren.?

Een oplossing is in elk geval niet om terug te gaan naar het verleden, toen er nog geen schaarste was. Beter kun je volgens Achterhuis begrijpen dat de schaarste te maken heeft met je eigen subjectieve gevoelens. ?Als je niet alleen maar schaarse goederen ziet in de wereld om je heen, is de schaarste ook veel minder aanwezig. Probeer je te onttrekken aan de gedachte dat je de schaarste in een wanhopige race vooruit kunt overwinnen, zoals Bos dat wil in de gezondheidszorg door er louter meer geld in te stoppen.?

?4 vragen van Kant in Filosofiemagazine:

‘Politiek bedrijven is niet een kwestie van weten, maar van geloven, alleen moet je wel doen alsof het een weten is’ – Meil Li Vos

‘Als kamerlid loop je voortdurend hijgend achter alles aan wat je moet weten. Je kunt niet al die paperassen lezen, laat staan de mails die je ontvangt….Een goed politicus moet ook ijdel zijn. Hij moet zijn idealen graag zelf willen realiseren en daar de credits voor krijgen. (...) Er zijn maar weinig politici die aardig zijn gebleven en toch succesvol waren in de politiek. (...) Een politicus moet ook sterk van zichzelf overtuigd zijn, of tenminste doen alsof. En als iedereen dat maar vol overtuiging doet, komt daar vaak wel iets goeds uit. Zo werkt het spel. ’

http://www.meilivos.nl/

Mei Li Vos liep een aantal jaren als politicus en politicoloog rond in de Tweede Kamer. Ze observeerde met een mild cynische, maar optimistische blik haar eigen verrichtingen en die van haar collega-Binnenhof-bewoners.
Vos neemt de lezer mee in de wereld van het Binnenhof. Langs procedures, blunders, verbazing, twijfels en de eer van het volksvertegenwoordigen. Naast praktische uitleg over allerlei zaken die je niet durft te vragen maar toch wilt weten, analyseert Vos ook als politicoloog politieke processen. Hoe komen besluiten om iets niet te besluiten tot stand? Hoe voelt fractiediscipline voor de gedisciplineerde? Waarom kan Wilders wel framen en kunnen PvdA-politici dat niet? Maar ook: waarom willen politici zo graag op tv verschijnen? Hoe word je onderwerp van een roddel? En red je het in Den Haag met alleen idealen en idee?n, of moet je macht nastreven?
Iedereen met interesse in politiek zal dit boek met smaak lezen. Op aanstekelijke wijze verbindt Mei Li Vos politicologische theorie met de praktijk van de politiek.

Mei Li Vos (1970) is politicoloog. Ze promoveerde op een onderzoek naar de ontwikkelingshulprelatie tussen Nederland en Indonesi?. Ze richtte in 2005 een vakbond op voor werkenden die niet vertegenwoordigd werden in de polder. In 2006 publiceerde ze het boek Het arbeidersparadijs. Een jaar later zat ze voor de PvdA in de Tweede Kamer.

Over Het arbeidersparadijs:

?Het is een lezenswaardig boek, al was het maar omdat je de veranderende werkelijkheid erdoor leert te zien.?
de Volkskrant

Hanks, Spielberg & Goetzman present The Pacific – DVD HBO

Een merkwaardige tv reeks die duidelijk wat goed te maken heeft op het Amerikaanse thuisfront. Matig verhaal, warrige personages, bordkartonnen gevechtssc?nes en figuren, alsmede een uitputtende roundup van alle denkbare clich?s over Amerikaanse soldaten, Amerikaans thuisfront, Japanse zelfmoordterroristen en andere gruwelen. Bijgevolg een matig doorslagje van Band of Brothers, met bovendien een lamentabele vertaling in Nederlandse ondertiteling, stijf van de dt-fouten.

Enkel het toemaatje met de biografie van enkele hoofdpersonages is echt de moeite, maar dat kan allemaal op 1 DVD in plaats van 10 afleveringen.

Het heeft wat van een goedkope ?call to arms?, alsof het weer hoognodig moet, als rehabilitatie voor ?the USMarine Corps – the Few, the Proud – met als alternatief nu ook nog the Navy Seals !

Millennium – dvd – serie
Mannen die vrouwen haten – De vrouw die met vuur speelde – Millennium 3: Gerechtigheid

Naar de boeken van Stieg Larsson een wat warrige serie die duistere beelden, gedachten, tekenen en aanrakingen presenteert over de Zweedse samenleving.
De reeks wordt gedragen door knap acteerwerk van de hoofdpersonnages Michail Nyqvist en Noomi Rapace. Ondanks het onduidelijke en soms erg barokke verhaal is de spannende reeks de moeite omdat het de donkere kanten van het Scandinavische model onthult: invoelbaar, ijzig, gruwelijk en meer dan realistisch.

Wallander
Ook een Zweedse televisieserie gebaseerd op de serie detective-romans van Henning Mankell over de politie-inspecteur Kurt Wallander. Een van de hoofdrolspelers, Linda Wallander – Johanna S?llstr?m pleegde in 2007 in het echte leven zelfmoord. Haar relatie Stefan Lindman – in de reeks een collega politieagent pleegt in een zaak van kindermisbruik zelfmoord op het einde van de reeks. Deze acteur – Ola Rapace – is de partner van Noomi Rapace uit de Millenniumreeks. Beiden veranderden ze in het ware leven hun naam als belofte van trouw zoals Franse roofvogels.
Ook hier worden de diepere krochten van de Zweedse samenleving verkend. In een van de intrigerende afleveringen gaat het over asielzoekers en vluchtelingen die in containers vanuit Polen worden aangeleverd. Wanneer zo’n container vol lijken blijkt achter gelaten, leidt dit naar een katholieke NGO in een klooster olv een ooit zelf asielzoekende abdis. Niets is echter wat het lijkt en de mensenhandel blijkt finaal als afleidende cover opgezet om op grote schaal heroine en goedkope arbeidskrachten te smokkelen uit Oost Europa en de restanten van de Sovjetunie. Doe het goede om het goede!

Anders Thomas Jensen The Collector Bos.
Election Night (1998) ?Flickering Lights (2000) ?The Green Butchers (2003) ?Adam’s Apples (2005)

Een merkwaardige reeks films van de Deense cineast waarin niets is wat het lijkt en alles met een surrealistische draai finaal op zijn plaats valt. The Green Butchers is een zwarte komedie en Adam?s Apples een briljante vondst, maar steeds loopt het merkwaardige spel van kleur-, schaduw, licht en dialogen veel te goed af, enfin toch voor de hoofdrolspelers en de toeschouwers bij wie vooral de zwarte humor en de onwezenlijke beeldvoering beklijft.

The Killing
The Killing – in het Deens Forbrydelsen of De Misdaad is een Deense TV misdaadserie nu ook op DVD van de Danmarks Radio. 20 dagen lang wordt de moord op een jong meisje onderzocht onder leiding van Detective Inspector Sarah Lund, schitterend gespeld door Sofie Gr?b?l. Het is er omzeggens altijd donker en duister, niet alleen in de geesten van de mensen maar ook in Kopenhagen en omgeving, niet in het minst in de gemeentepolitieke van de Deense hoofdstad waar bijzonder realistisch de strijd om de macht verweven blijkt met allerlei gebeurtenissen die van ver of dichtbij met de gruwelmoord te maken hebben.
Een tweede en derde serie met Sarah Lund zou uit zijn, alsmede een Amerikaanse herwerking wat zoiets ook mag betekenen.
Overigens ook voor de Millenniumtrilogie moet alles voor de Amerikaanse markt van beeld en flauwe kul herwerkt worden. De gevoelige zielen aldaar kunnen Scandinavische verhalen niet echt aan.

John Stape, De vele levens van Joseph Conrad. Atlas 2008

Het smaakt raar wanneer je in driekwart van je vakantieboeken dezelfde historische figuur op een of andere manier tegenkomt.
Het smaakt naar wanneer dat dan nog wel Joseph Conrad is.

Want in de biografie van John Stape blijft het een bizarre depressieve persoonlijkheid en wordt niet echt inzicht verstrekt in diens genialiteit.
Een kritische brief aan NRC nav de bespreking van Bas Heijne verheldert hier veel.

Bas Heijne in NRC: ‘Conrads biograaf begrijpt dat. Niet voor niks laat hij zijn boek vooraf gaan door een veelzeggend citaat uit Lord Jim: ?Pas als we worstelen om het innerlijk van een ander te begrijpen, wordt ons duidelijk hoe onbegrijpelijk, onduidelijk en mistig die andere wezens zijn met wie we het schouwspel van de sterren en de warmte van de zon delen. Het lijkt alsof eenzaamheid een vaste en absolute voorwaarde is voor het bestaan.? Wanneer we een poging wagen een ander te begrijpen, stuiten we op ?een wispelturige, ontroostbare, ongrijpbare ziel die geen oog kan volgen, geen hand kan beetpakken.?

Onbegrijpelijk, onduidelijk, mistig ? het lijkt erop alsof Stape Joseph Conrad zelf als getuige ? decharge heeft willen aanroepen. Het innerlijk van de schrijver gaat in deze biografie schuil achter een fa?ade van feiten en feitjes ? zo is het nu eenmaal, lijkt Stape te zeggen, de ziel van schrijver blijft onzichtbaar.

Conrad wist beter. Zijn besef van fundamentele eenzaamheid ging gepaard met een even groot besef van het menselijke verlangen om dat isolement te doorbreken. Via die omtrekkende bewegingen van zijn zoekende, indirecte stijl komt hij heel dicht tot de kern, heel dicht bij de ?wispelturige, ontroostbare, ongrijpbare ziel? van zijn personages. We kunnen Jim misschien niet kennen, maar we zien hem wel voor ons. Hetzelfde geldt voor Kurtz, voor Razumov en al die andere verloren zielen in Conrads romans en verhalen, de mannen die door de buitenwereld op de proef worden gesteld en van binnen bar weinig geloof blijken te hebben om op terug te vallen. Conrads biograaf had op z?n minst een poging kunnen wagen om in de buurt van Conrads ziel te komen

De vergelijking van Ferdinand Ruhwandl in zijn repliek op Bas Heijne met Sebalds benadering is me uit de pen gegleden.

Hoe komt het dat Sebald zich zo goed verstond met Conrad ? Bijna een eeuw later? .Waarom ” ziet Sebald Conrad wel”? Mijn idee is dat Sebald een verwantschap ervaart – of deelde- met Conrad. Hij leest hem “Conradese”. En wel, vanuit zijn thema melancholie als vorm van verzet. Doorheen sprakeloosheid en zwijgend verdriet lijden , verzet hij zich tegen de krachten van vernietiging en vergeten in het menselijk leven. Sebald was een melancholicus, maar niet depressief. Hij heeft nooit zijn vermogen tot werken (Conrad’s “Werken is de wet”, bij Heine ) veronachtzaamd of zijn besef verantwoordelijk te zijn voor het herinneren aan hen “die het grootste onrecht zijn aangedaan ” (‘Sebald , in zijn lezing over H? lderlin, NEXUS, nr 46, 2006, p.109-120). Wat we dus zien is, met andere woorden, niet Conrad’s eenzaamheid, maar zijn fundamentele stemming tot melancholie ,als cultuurkritiek. Sebalds oeuvre, allegorisch, wijd meanderend, in zijn precieze grammaticale constructies, ademt een gelijksoortige stemming en thematiek als dat van Conrad, – onder een bijna Multatuliaanse (“Wij hebben veel gedragen en geleden”) accolade. Er is dus wel een schrijver die Conrad’s innerlijk leven heeft ge?nterpreteerd

Ferdinand Ruhwandl, Amsterdam

Juan Gabriel V?squez, De geheime geschiedenis van Costaguana – vert. Brigitte Coopmans – uitg Signatuur 2010

Misschien omdat mij zijn verhaal in ?De Informanten? onbekend was, of omdat ik na de biografie van John Stape over Joseph Conrad betrokkene meer dan beu was, leek me dit – in overigens schitterend Nederlands vertaalde – boek van V?squez aanvankelijk minder beklijvend.

Toch is het een boeiende roman van een “>groot schrijver over een geschiedenis in bloed en tranen waar ook het hele Latijns-Amerikaanse continent naar Europees voorbeeld eeuwenlang patenthouder leek. ?De geheime geschiedenis van Costaguana? is de brandende repliek op Conrads ?Nostromo?.

97-98. Laten we het er maar meteen bij zeggen: het was niet zo dat mijn vader leugens opschreef. Verrast en tegelijkertijd met stomheid geslagen werd ik me in de loop van die eerste maanden met mijn vader bewust van de eigenaardige ziekte die sinds enkele jaren zijn waarnemingsvermogen en dus ook zijn pen was gaan beheersen. De Panamese werkelijkheid drong zijn ogen binnen als een peilstok aan de waterkant: gespiegeld en gebroken, eerst gespiegeld en dan gebroken, of omgekeerd. Refractie, zo heet dat verschijnsel volgens mensen die er meer verstand van hebben. Welnu, mijn vaders pen was de grootste refractielens van de soevereine deelstaat Panama; enkel het feit dat Panama daar op zichzelf zo ontvankelijk voor was, kan verklaren dat niemand, en dan bedoel ik ook echt niemand, het door leek te hebben. Aanvankelijk dacht ik zoals iedere respectvolle zoon zou doen, dat het mijn schuld was, dat ik de allerergste vorm van vertekening had ge?rfd: het cynisme van mijn moeder. Maar al snel aanvaardde ik wat overduidelijk was.

Richard Mc Gregor, The Party – The secret world of China?s Communist Rulers – HarperCollins 2010

In VN van 10 oktober 2010 stelde Ronald Havenaar in zijn bespreking van Mc Gregors boek nog dat ‘Het aanpassingsvermogen van de Chinese Communistische Partij is vrijwel onbeperkt, aldus de kenners’.

Dat is ongetwijfeld zo, omdat dit systeem erin geslaagd is zich als onmisbaar kader van de macht te defini?ren en als dusdanig te laten accepteren door grote lagen van de bevolking. Indien daarin toch onvrede ontstaat ? nlk. over het eigen materi?le welbevinden ? wordt dit verzacht dor een eindeloze import van goedkopere arbeidskrachten uit het verre Westen van China. Zij houden de kosten en de lonen in het Oosten laag.
Nu Hu Jintao naar de mestvaalt van de geschiedenis zal worden afgevoerd als partijchef die nooit wat meer heeft gepresteerd dan een titel van enkele onooglijke werkjes:

?Harmonious society, Scientific Development Perspective en Eight Honours and Eight Shames’
Love the country; do it no harm.
Serve the people; never betray them.
Follow science; discard ignorance.
Be diligent; not indolent.
Be united, help each other; make no gains at others’ expense.
Be honest and trustworthy; do not sacrifice ethics for profit.
Be disciplined and law-abiding; not chaotic and lawless.
Live plainly, work hard; do not wallow in luxuries and pleasures.

Al deze diepzinnige theoretische en praktische wetenswaardigheden in de stijl van het nieuwe Confucianisme klinken triviaal en toch zeer belangrijk, maar het blijft onduidelijk wat de volgende partijchef Xi Jinping aan elixir uit dit mengsel zal brouwen. Hu Jintao blijft de manische vrienden van de Kim-dynastie uit Noord-Korea met woord en daad steunen tegen het gezond verstand van Jang met de pet in.

“>Xi Jinping is een princeling van de eerder liberale stroming die ooit in Mexico verklaarde:

“the greatest contribution towards the whole of human race, made by China, to prevent its 1.3?billion people from hunger” – “There are some bored foreigners, with full stomachs, who have nothing better to do than point fingers at us [China]. First, China doesn’t export Revolution; second, China doesn’t export hunger and poverty; third, China doesn’t come and cause you headaches, what more is there to be said?”

Twee jaar geleden kwam de Amerikaanse China-specialiste Susan Shirk in haar veelgeprezen boek ?Fragile Superpower? tot de conclusie dat het Chinese ‘socialisme’ een breekbare constructie is met een onzekere toekomst.
McGregor is veel optimistischer. Het Chinese stelsel is verrot en zelfs corrupt, zo schrijft hij, maar het is ook zeer flexibel. Het is in verval, maar het is ook in ontwikkeling. Het aanpassingsvermogen van de partij is volgens hem vrijwel onbeperkt. De machthebbers hebben een eigen stelsel van informatiekanalen ontwikkeld dat inlichtingen verschaft over wat er onder de bevolking leeft. De partij speelt in op signalen van onderaf. Het stakingsrecht werd ge?ntroduceerd, waarvan inmiddels ruimschoots gebruik wordt gemaakt.
De vraag die McGregor echter laat liggen, is wat er gebeurt als de sociale onvrede, die in een samenleving van grote ongelijkheid een vruchtbare voedingsbodem heeft, omslaat in politieke actie. Zo begon in Polen begin jaren tachtig een opstand die ruim vijf jaar later culmineerde in de politieke hervormingen van Gorbatsjov.
Wat gebeurt er in China als fietsende advocaten met hun roep om democratie collectieve steun krijgen? Hoe ver kan de partij gaan met geleideIijke aanpassingen zonder de basis van het systeem, de politieke alleenheerschappij, te ondermijnen?
E?n ding is duidelijk: sinds de herfst van 2008 weten we zeker dat politieke onrust op grote schaal niet alleen de Communistische Partij van China in de problemen zal brengen. Als de economie van deze gigant als gevolg van maatschappelijke wanorde in het ongerede raakt, heeft ook het Westen veel te verliezen.
Aldus Ronald Havenaar.

Ik geloof er niet veel van. De flexibiliteit van de partij en het staatsapparaat in het opvangen en voortijdig smoren van dissidente bewegingen en de wens van de jongeren om zo min mogelijk te lijden onder de hen opgelegde beperkingen, biedt veel mogelijkheden aan creatieve geesten, die vooral niet geinteresseerd zijn in politiek. Geen partij aan de macht is zo impopulair als de roemruchte CCP. De strijd om de 90ste verjaardag van de partij in oktober 2011 moet het afleggen tegen het enthousiasme van de viering van de 100ste verjaardag van de Republiek van Sun Yatsen. Taiwan mag dan al een probleem zijn, de toeloop en de toelichtingen in het nationale museum van Nanjing helt helemaal over naar de nationalistische republiek, de Kwomintang inclusief Tsjang Kai-Sjek of Jiang Jieshi. Meer nog Taiwan geniet de facto steeds meer van een status als Hongkong – economische, ideologische en technische speciale experimenteerzone. In dit geval zelfs met een eigen leger om de schijn van onafhankelijkheid hoog te houden. Langs Taiwan valt er voor de Chinese creatieve economie nog heel wat te versieren uit de VS, Japan en elders in de wereld.

De partij lijkt erin geslaagd haar bestaan te vereenzelvigen met dat van het hele Rijk van het Midden. Binnen die grenzen kan alles voor wie de juiste posities en pecunia bezit of verwerft. En God is in China nog lang niet dood. Meer nog de veelkleurige God van de CCP is het enige houvast.

XIV. The Party?s logic is circular. There can be no alternative, because none is allowed to exist.

1.?The Party is like God. He is everywhere. You just can?t see hem.? – a University Professor in Beijing.

22.’As an organisation, the Party sits outside, and above the law. It should have a legal identity, in other words, a person to sue, but it is not even registered as an organisation. The Party exists outside the legal system altogether.’ ( He Weifang, la professor at Beijing University)

132. ‘Chinese people are not that nationalistic,’ he said. ‘They are very money oriented. The dominating ideology is money worship, As long as the situation in Taiwan is favourable to making money, we don’t care if [the island] becomes independent.’

168. ‘Can we allow the era of opening and reform to remove us from power and replace us with the capita list classes? That absolutely won’t work. We can’t
push the anti-corruption campaign indefinitely. For who else can the regime depend on for support but the great masses of middle-Ievel cadres? If they are
not given some advantages, why should they dedicate themselves to the regime?
They give their unwavering support to the regime because they get benefits from the system. Corruption makes our political system more stable.
How can Chinese officials compare with Hong Kong officials? Can they compare with Taiwan officials? Or with officialIs in developed countries? The salaries of public officials in foreign countries are dozens or even more than a hundred times higher than the salaries of Chinese officials. Moreover, a long anti-corruption campaign would expose the dark side of the Communist Party.
If many of these things were to be exposed, the masses would lose their faith in the Chinese Communist Party. Who could accept the historic responsibility for doing this?’ (Chen Xitong in his roman ? clef on the Shanghaian case)
The Party

deredactie.be – OPINIE

Diplomazwendel
04 / 05 / 2011

Het afgelopen decennium trok de Nederlandse overheid zich terug uit het onderwijs na een periode van overmatig centralisme. De scholen kregen ?lumpsum? bekostiging en mochten het zelf uitzoeken. De schoolleiding werd college van bestuur, kocht auto?s met chauffeur, investeerde soms meer in gebouwen en in buitenlandse avonturen dan in onderwijs. En de school moest groeien, want het staatsgeld kwam uit de groei. ?Leuke? opleidingen, met veel zelf te maken werkstukken en soms een verhouding van 34 studenten op ??n docent. Lekker goedkoop.

Meten is weten?

Er was eens een minister die zich graag sterk maakte met de kracht van cijfers: meten is toch weten, niet? En ?meten? doet ook nog eens de burger in angsten verder zweten. Daarin ging de regering graag ver. Vooral in gezondheidszorg en onderwijs. Ondanks enorme investeringen aan geld en personeel is precies daar effici?ntie en kwaliteit moeilijk meetbaar. Wie actief is in deze sectoren klopt zich graag op de borst wegens vermeende en geleverde prestaties. Wie deze inspanningen geniet of ondergaat, is meestal zelf niet goed geplaatst om de kwaliteit van zorg en opleiding meer dan subjectief te appreci?ren. Ofwel wegens lijdend en hulpbehoevend. Ofwel wegens gevangen in het kikvorsperspectief van de leerling. Door jeugdig gebrek aan ervaring verstoken van overzicht over het hele onderwijssysteem.

In dat onderwijs zou de lat eindelijk eens gelijk gelegd worden. Wanneer in scholen de ?tools? gelijk zouden zijn – infrastructuur, werkingsmiddelen, verhouding leerlingen-leraar, inspectie en eindtermen – dan was het eenvoudig om de output te registreren om zo een kwalitatief en kwantitatief oordeel te kunnen sanctioneren. Moeilijk controleerbare systemen als onderwijs en gezondheidszorg – rijk aan afleidende decoratieve en lucratieve bewegingen – zouden zo kunnen herleid worden tot een ?blackbox?. Wanneer alle voorwaarden en parameters gelijk getrokken worden, volstaat het de input te vergelijken met de output om de transpiratie en inspiratie te meten die zich binnen de zwarte doos heeft afgespeeld. Helder als pompwater, toch?

De Theo-route naar een diploma

In Nederland zijn ze met die goocheltruc van het vrolijke vrijemarktdenken in onderwijs en gezondheidszorg al een heel eind gekomen. Voor de hand lag natuurlijk van meet af aan een forse schaalvergroting wat de overheid financieel ondersteunde. Fusies tussen scholen ( en ziekenhuizen) leidde snel tot grotere en naar verhoopt effici?ntere samenwerkingsverbanden met een hoge nood aan een adequaat management, op niveau naar naam, honorering en decorum.

Een eerste barst deed zich voor in de reusachtige Inholland Hogeschool waar de zogenaamde ?Theo-route? op pijnlijke wijze bekend werd.

Aangezien per afgeleverd diploma tot 10.000 euro bonussen kon getoucheerd worden bij de overheid, loonde het de moeite om creatief te zijn met nieuwe blitse en gepimpte studierichtingen die jongeren het hoofd op hol weten te brengen: glad, glamour en glitter.

Maar ook kan creatief personeel afhakende jongeren stimuleren om alsnog hun diploma te halen. Die werden aangeschreven, gemaild, gebeld en gemaand om zich te melden op de school waar ze het hadden laten afweten. Met wat ?mitsen en maren? werd hen een ?verkort traject? aangeboden door een creatieve leraar om toch maar hun diploma te behalen. Een opgeleukte paper of andersoortig ?copy-paste? werd dan als eindwerk geaccepteerd. De gesjeesde student was meteen gelukkig met een officieel gewaarmerkt diploma. 16.000 euro of meer opgehoeste of geleende studiefinanciering rendeerde dan toch nog met terugwerkende kracht.

Kwaliteitsmanagers

Toen dit fraai denkwerk in de blackboxes aan het licht kwam bleken de kwaliteitsmanagers die door de fusiescholen aangetrokken werden – vaak oud-politici – met hun forse ontslagregeling vrede te nemen. Ex-Inholland bestuurder Jos Elbers (D66) toucheerde bijvoorbeeld 300.000 euro per jaar.

Over deze graaicultuur schreef De Volkskrant: ?De inbouw van een televisie in zijn auto, voor duizenden euro?s aan telefoongebruik, persoonlijk financieel advies, extra pensioenstortingen, bonussen, een uitbundig afscheidsfeest en een reis naar Zuid-Frankrijk van Elbers en zijn echtgenote?. Deze ?fatsoenlijke D66?er? regelde vlak voor de komst van de liberale politicus Geert Dales nog even een adviseurschap bij Inholland voor drie dagen per week tot 2011 aan 170.000 euro jaarlijks plus zijn geliefde Citro?n C6 van 70.000 Euro met ingebouwde televisie.

VVD-coryfee Geert Dales nam snel ontslag na het rapport over de ?Theo-route? met behoud van loon en douceurtjes tot het einde van zijn contract in november 2011. Andere onderwijsbestuurders vari?ren in vergoeding van 200 tot 250.000 euro.

Nochtans is er maar ??n functionaris die de kwaliteit van het onderwijs echt bepaalt. Dat is de leraar, maar die wordt beduidend minder naar waarde geschat.

De knoop van dit fenomeen zit in het rendementssysteem waarmee alle hogescholen te maken hebben. Ze worden in het blackbox-systeem betaald naar het aantal studenten met diploma dat ze afleveren. Dus kan een hogeschool het zich moeilijk veroorloven om studenten die hun studie niet aankunnen, dan wel onvoldoende gemotiveerd zijn zonder diploma weg te sturen.

Uiteraard beperkte dit fenomeen zich niet tot de hogeschool Inholland te Rotterdam.

Bedeling van diploma?s

De rapporten over het Hoger Beroeps Onderwijs die de Onderwijsinspectie en de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie – NVAO - nu hebben opgesteld, gaan over 26 opleidingen. Bij vijftien – oorspronkelijk door die NVAO geaccrediteerd – had de inspectie aanwijzingen dat er wat loos was. De elf anderen werden willekeurig gekozen uit de 1.200 HBO opleidingen die er in Nederland zijn.

De inspectie onderzocht in dit rapport alleen de rol van de examencommissie en of de opleiding zich heeft gehouden aan het examenreglement: bij 38 procent van de opleidingen voldoet de examencommissie niet aan de wettelijke eisen. Bij 57 procent van de opleidingen stelt de examencommissie niet vast of de student de eindkwalificaties beheerst. Bij 54 procent zijn de criteria aan de hand waarvan studenten worden beoordeeld niet duidelijk.

Bij een willekeurige steekproef in de opleiding bedrijfseconomie bij InHolland te Haarlem bleken 8 van de 25 studenten onterecht geslaagd. Bij Commerci?le Economie in Diemen – gericht op ?multiculturaliteit, kunst, cultuur en media in de mainport Amsterdam? – bleken zestien van de zestien onderzochte scripties achteraf onvoldoende. Groepen van twee tot vijf studenten mochten een marketingplan schrijven, in plaats van vakken te volgen die ze moesten inhalen. Hoewel deze vervangende opdracht niet was bedoeld als afstudeerwerk kreeg het toch die status.

Bij Media en Entertainment Management in Haarlem was het eindwerk van 32 van de 71 studenten die afstudeerden via een alternatief traject onvoldoende; nog eens 7 werkstukken waren onvindbaar.

?Competentie gericht onderwijs? versus kennisoverdracht

Uit het NVAO-rapport bleek ook dat de studenten van de betrokken Inholland-opleidingen niet weten wat kwaliteit is. Ook managers en docenten leven in de waan dat kwaliteit betekent procedures doorlopen. Het gaat dus niet over kennis verwerven maar om opdrachten afvinken om studenten zo snel mogelijk door een opleidingstraject te loodsen. Toch was dit fenomeen reeds zes jaar voordien door de inspectie gesignaleerd.

Onderwijs in Nederland – en steeds vaker ook in Vlaanderen – beroept zich graag op kreten als ?kennis veroudert snel? en dus moet met de nieuwe media vooral geoefend worden in multitasking vanuit de eigen leefwereld van de kinderen. Voor jongeren moet studeren vooral aangenaam zijn en geen inspanningen vragen. Nieuwsgierigheid, de wil om dingen uit te zoeken en te begrijpen, kennis opdoen in de diepte en leren hanteren wordt vervangen door ervaringen uit de eigen directe leefwereld. ?Competentie gericht onderwijs? doet vakkennis verdwijnen.

Overigens blijken ook de afgelopen vijf jaar de eindexamenresultaten van de vakken Nederlands, Engels en wiskunde in het voortgezet onderwijs gedaald.

Sinds voornoemde rapporten overwegen correct gediplomeerde studenten een rechtszaak om schadevergoeding tegen hun oude school die door rendements- en winstbejag hun diploma waardeloos heeft gemaakt.

In Vlaanderen zijn we gelukkig nog niet zover, al woekert de ?tools & blackbox-theorie? onder het mom van democratisering van het onderwijs ook hier. Gelukkig is men hier alert geworden in de eerste fase: die van de preventiezwendel.

De vrije markt van preventie – ?voorkomen is beter dan genezen? – leidt hier nog tot logopedie wegens spraakgebreken voor iedereen, niet alleen in Limburg, dan wel tot stigmatisering wegens overgewicht en gedragsstoornissen opdat niemand zijn of haar ADHD amfetamines zou ontberen. Daarover hoorden we deze week gelukkig steeds meer kritische stemmen.

Laten we die koesteren in het belang van onze kinderen en jongeren.