Er is nog zo veel dat ongezegd is. (Rutger Kopland)

Dupslog
Dupslog

Irvin D. Yalom, Het raadsel Spinoza. Uitg Balans 2012

6 maart 2012

Irvin D. Yalom, Het raadsel Spinoza. Uitg Balans 2012

?Ik koester al heel lang een grote fascinatie voor Spinoza, en wilde al jaren over hem schrijven. Maar van wat hem bewoog is maar weinig bekend. Hij hield zijn eigen persoon totaal buiten zijn geschriften. Hoe schrijf je een boek over iemand die zo?n teruggetrokken leven leidde? Jarenlang kon ik geen kant op, omdat ik eenvoudig geen verhaal kon vinden, iets waar een roman nu eenmaal niet zonder kan. Totdat daar dankzij een bezoek aan Nederland verandering in kwam. Kort na mijn bezoek aan het Spinoza-museum in Rijnsburg begon ik te schrijven.? ? Irvin D. Yalom

316. Ik zal je over een theorie uit de psychiatrie vertellen die naar mijn idee heel relevant is voor onze discussie. De Weense arts Alfred Adler heeft veel geschreven over de wijdverbreide minderwaardigheidsgevoelens die simpelweg het resultaat zijn van het feit dat we opgroeien als mens en een lange periode doormaken waarin we ons hulpeloos, zwak en afhankelijk voelen. Heel veel mensen ervaren dat minderwaardigheidsgevoel als iets ondraaglijks en compenseren het door een superioriteitscomplex te ontwikkelen, wat doodeenvoudig de andere kant van dezelfde medaille is. Volgens mij zou dat ook weleens bij jou kunnen spelen, Alfred. We hebben het gehad over hoe ongelukkig je was als kind, omdat je nergens thuis was, niet bijzonder geliefd was, en voor een deel je best deed om succes te hebben om het anderen in te peperen, weet je nog? Geen reactie van Alfred, die hem alleen maar strak aankeek. Friedrich ging verder: Volgens mij maak je dezelfde fout als de joden die zichzelf tweeduizend jaar lang hebben beschouwd als een superieur volk, als het uitverkoren volk van God. Jij en ik waren het erover eens dat Spinoza die bewering onderuit heeft gehaald, en voor mij staat het vast dat hij, als hij nog zou leven, met de kracht van zijn logica net zo goed jouw beweringen over het Arische ras onderuit zou halen.

Dit is niet het beste boek van Yalom, naar opzet noch als roman, maar toch nog meer dan de moeite omwille van zijn parallel tussen het leven van Spinoza en de zoektocht van de Duitse Nazi-ideoloog Alfred Rosenberg naar de verklaring voor Spinoza?s filosofische ontwikkeling.

Een mooie recensie staat bij Athenaeum. Yalom slaagt erin om de idee?nontwikkeling van Spinoza en Rosenberg goed gedocumenteerd tegenover elkaar te stellen.

Boeiende lectuur en ruimte voor reflectie, maar zoals bij een idee?nroman.

Zijn betere romans in het Nederlands: Nietzsches tranenScherprechter van de liefde -?De Schopenhauerkuur -?De Therapeut.

Wie was Spinoza? Wie was deze moedige zeventiende-eeuwse figuur, deze geniale filosoof die met zijn geschriften de wereld veranderde, maar op zijn 25ste in de ban werd gedaan door de hele joodse gemeenschap van Amsterdam, inclusief zijn eigen familie? Hoe zag zijn innerlijk leven eruit? En: wat was twee eeuwen later precies de fascinatie van de nazi?s met Spinoza? Waarom roofden ze zijn bibliotheek leeg, maar verbrandden ze zijn boeken niet?

Deze vragen hielden de psychiater en romancier Irvin D. Yalom een half leven bezig. In zijn briljante nieuwe roman, Het raadsel Spinoza maakt hij niet alleen de filosoof tot mens, maar onthult hij ook de ware toedracht rond het ?Spinozaprobleem? van de nazi?s.

Irvin D.Yalom is een van de beroemdste psychiaters ter wereld en bestseller auteur. Hij schreef de succesvolle romans Nietzsches tranen (18de druk), De therapeut (11de druk) en De Schopenhauer-kuur (5de druk). Yalom woont en werkt in Californi?.

Onder psychotherapeuten, psychologen en psychiaters verwierf hij brede bekendheid met zijn standaardwerk Theory and Practice of Group Psychotherapy (1975). Vijf jaar later verscheen zijn tweede standaardwerk, Existential Psychotherapy.

109. Van den Enden kuchte even en sprak daarna op docerende toon: Jullie hebben maar weinig noden, jongens, noden waaraan eenvoudig tegemoet valt te komen, en enig noodzakelijk lijden valt eenvoudig genoeg te doorstaan. Maak je leven niet ingewikkeld met triviale doelen als rijkdom en roem: die zijn de vijand van ataraxia. Roem bestaat bijvoorbeeld uit de opvattingen van anderen en maakt het noodzakelijk dat wij ons leven leiden zoals anderen dat zouden willen. Om roem te bereiken en in stand te houden, moeten we waarderen wat anderen waarderen en mijden wat zij mijden. Dus: een leven vol roem of een leven in de politiek? Ontloop dat! En rijkdom? Vermijd het! Het is een valkuil. Hoe meer we vergaren, hoe meer we zullen willen hebben, en des te dieper is onze droefheid wanneer ons verlangen niet wordt gelest. Luister naar mij, jongens: als je naar geluk snakt, verspil je leven dan niet aan geworstel om datgene te krijgen wat je niet echt.

111. Het zal je het raadsel interesseren dat hij zichzelf beschouwde als een medisch filosoof die bijstand verleende bij zielsziekten, zoals een geneesheer bijstand verleent bij lichamelijke ziekten. Hij heeft eens gezegd dat een filosofie die niet in staat is de ziel te genezen even weinig waarde heeft als een medicijn dat het lichaam niet heelt. Ik heb al een paar zielsziekten opgesomd die voortkomen uit het najagen van roem, macht en seksuele lust, maar die waren slechts secundair. De ware behemoth van de angst die ten grondslag ligt aan alle andere angsten en die angsten ook voedt, is de angst voor de dood en het hiernamaals. Een van de eerste beginselen in de catechismus die zijn leerlingen moesten leren, was dat we sterfelijk zijn, dat er geen leven hierna is, en dat we na onze dood dus niets te vrezen hebben van de goden. nodig hebt. Let nu eens, ging Van den Enden met zijn eigen stem verder, op het verschil tussen Epicurus en zijn voorgangers. Epicurus denkt dat het hoogste goed is om ataraxia te bereiken door je te bevrijden van alle angst. En, hebben jullie nog opmerkingen of vragen? Aha, meneer Spinoza. Een vraag? Biedt Epicurus alleen een negatieve benadering? Ik bedoel: zegt hij dat het wegnemen van smart volstaat en dat de mens zonder uitwendige zorgen volmaakt, van nature goed en gelukkig is? Zijn er dan geen positieve attributen waarnaar wij moeten streven?

116. Hoe goed je ook zoekt, je zult op de hele wereld geen gemeenschap vinden die geheel vrij van bijgeloof is. De enige oplossing is de onwetendheid te verjagen. Daarom geef ik onderricht. Ik vrees dat het een verloren strijd is, antwoordde Bento. Onwetendheid en bijgeloof grijpen als een bosbrand om zich heen, en naar mijn overtuiging stoken religieuze leiders die brand op om hun eigen positie veilig te stellen. Dat zijn gevaarlijke woorden. Woorden die je niet verwacht van iemand van jouw leeftijd. Maar ik zeg nog eens tegen je dat discretie is vereist als je deel wilt blijven uitmaken van welke gemeenschap dan ook. Ik ben ervan overtuigd dat ik vrij moet zijn. Als zon gemeenschap niet te vinden is, moet ik misschien maar zonder gemeenschap leven. Vergeet niet wat ik over caute heb gezegd. Als je niet voorzichtig bent, is het niet onmogelijk dat je wensen, en wellicht je angsten, zullen uitkomen.

272. Onlangs las ik een passage van de Romeinse wijsgeer Seneca die zegt: Geen vrees durft het hart te betreden dat zich heeft bevrijd van de angst voor de dood. Met andere woorden: zodra je de angst voor de dood hebt overwonnen, overwin je elke andere angst.

 

Het raadsel Spinoza

Reacties graag naar mailadres.