Er is nog zo veel dat ongezegd is. (Rutger Kopland)

Dupslog
Dupslog

A.F.Th. van der Heijden, Kwaadschiks

27 december 2016

A.F.Th. van der Heijden, Kwaadschiks 

uitg.De Bezige Bij 2016

Een man op zoek naar de Absolute Stilte vindt een explosie op zijn weg
De relatie tussen reclameman Nico Dorlas, eind veertig, en zijn jongere vriendin Desy staat op springen. Zijn paranoïde verlatingsangst, versterkt door drank en drugs, maakt samenleven met hem tot een hel. Als Desy de benen neemt, stelt Dorlas alles in het werk om haar voor zich terug te winnen – eerst nog goedschiks, uiteindelijk kwaadschiks. Of hij de juiste prooi voor zich heeft, blijft lange tijd in het ongewisse.
Dorlas wordt bijgestaan door Ernst Quispel, de strafpleiter uit Advocaat van de hanen (De tandeloze tijd 4), die twintig jaar grijzer en twintig jaar cynischer is geworden. Ondanks diens inspanningen brokkelt het universum van Dorlas binnen een infernaal etmaal volledig af. Andere levens herrijzen uit het puin.
Kwaadschiks is, met een variant op het klassieke moordmysterie, niet zozeer een ‘whodunit’ als wel een ‘whotookit’, die wortelt in de actualiteit maar in zijn reikwijdte universeel is.

“Wat je ruikt, is de mot die ik gisteravond met mijn grote liefde had. Geen idee waar het over ging, maar op ’t laatst dreigde Desy de benen te nemen. Voorgoed. Ik heb zo’n beetje de halve nacht zitten hijsen van verdriet.”


Deel 6 van de Tandeloze Tijd cyclus is een briljant titanenwerk, ook voor de auteur die erin geslaagd is om een majestueuze roman op te bouwen die de lezer – soms luchtig, soms speels, vaak kloppend als een verslaving of een zwerende vinger – een misselijk makend inzicht biedt in het denken en doen van een psychopaat, Nicodemus Dorlas. En zo ook van potentiële types die zich na een leven lang permanent pamperen snel gekrenkt weten of graag een kort lontje koesteren.

118. ‘Ziedaar hoe jullie het leven van de burger verzieken,’ zei Dorlas. ‘De sterke arm door de technologie uitgebreid met het sterke oog. En de sterke neus, want die blaaspijp vertelt jullie wat je zou moeten ruiken. Door al die technische verworvenheden verdwijnt het spelelement uit de verhouding tussen politie en burgerij. Een beetje verstoppertje en tikkertje spelen is er niet meer bij. Overal kijken camera’s en smartphones mee. Een minimum aan fair play, dat ene oogje toe… het zou de wereld zoveel menselijker houden.’

143.Er bleek hem al spoedig dat cynisme een betere brandstof vormde voor een carrière dan idealisme.

706. Waar blijft het geluid nadat het geklonken heeft?

Ondanks het minutieuze filigraan van de stad en haar omgeving, de spelers en de pijn – waarvoor een ongelooflijke research werd verricht – stoort een slechte knoop in het verhaal over de nood aan insulinespuiten wanneer zoon Hemmo een rol speelt in een vermeende gijzeling.

881. Ze hebben me gewoon uit de auto gezet. Ik vertelde ze dat ik een hypo aan voelde komen. Dat hadden ze al eens een keer met mij meegemaakt. Ze wilden zeker niet met een bewusteloos lijk rondrijden door Amsterdam…’

‘In godsnaam, wat voor auto?’ Van Zanten stampte met zijn voet op de vloer, die een hol geluid gaf, want het plaveisel lag pas een halve meter lager. Hij bracht zijn gezicht dicht bij dat van de jongen, wiens hoofd met een schok naar achteren ging. ‘Welke auto, godverdomme?’

‘Krijg ik nu alstublieft, alstublieft wat insuline? Ik voel me zo ziek.’


1172. Het cynisme van zijn leven behelsde dat zijn empathie het minst lag bij de wanstaltigen die hij beroepshalve verdedigde. Het kennelijke ontbreken van sympathie voor de misdadiger was niets anders dan goed verholen walging. Zijn hart lag niet alleen bij de slachtoffers van de smeerlappen die hij verdedigde, maar vooral bij de mensen die voorlopig alleen onder hun eigen goede werken dreigden te bezwijken, en elkaar met de onbezoldigde behulpzaamheid en medemenselijkheid de hersens insloegen. Mensen die in vertwijfeling van hun in scherven gevallen karwei opkeken, met in hun ogen de vraag: ‘Wat doe ik fout?’

Quispel zou doorgaan met het verdedigen van zware criminelen. Hij was er goed in. Zijn advocatuur was een schakel in de voedselketen van rechtvaardigheid. Maar heimelijk zou hij zijn leven willen wijden aan de verzoening van mensen die door hun goede bedoelingen tegenover elkaar waren komen te staan.

1220. Dorlas had eens gelezen, hij wist niet meer in welke context, dat elke mens aan het einde van zijn leven dat leven noodzakelijk als mislukt beschouwt, wat voor valse tevredenheid hij ook in zijn laatste woorden zal proberen uit te drukken. De notie sprong van de krantenpagina op zijn netvlies, en liet zich daar niet meer uitwissen. Hij nam haar niet voetstoots voor waar aan, maar voorvoelde met groot onbehagen dat zijn eigen toekomstige waarheid erin vervat lag. Eerder dan verwacht, vandaag namelijk, ruimschoots voor zijn vijftigste, was de mislukking een feit. Hij hoefde zich er niet meer tegen te verzetten.

Reacties graag naar mailadres.