Er is nog zo veel dat ongezegd is. (Rutger Kopland)

Dupslog
Dupslog

Edmund Burke – Franse Revolutie en Engelse traditie. –

21 augustus 2017

Edmund Burke – Franse Revolutie en Engelse traditie.

Edmund Burke als voorspeller van terreur’

Ingeleid door Theodore Dalrymple vertaling en noten van Marc Vanfraechem

uitgeverij Doorbraak 2017

Met een scherpe inleiding van Theodore Dalrymple

13. Passage na passage vaart Burke uit en waarschuwt hij tegen de kwaal om in de politiek en in het menselijk bestaan wel niets anders te willen zien dan een strijd voor het bereiken van en abstract ideaal: ’ Ik kan niet begrijpen hoe iemand zich tot zo’n mate van arrogantie kan opwerken dat hij zijn land beschouwt als niets dan een carte blanche waarop hij kan krabbelen wat hem invalt.’ Wie moet als hij dit leest, niet denken aan het malicieuze gezegde van Mao Zedong, dat de Chinese boer een blanco blad is waarop je de prachtigste karakters kunt schrijven? Een mentaliteit die rechtstreeks heeft geleid tot de dood van miljoenen, zo niet tientallen miljoenen mensen – of moet ik zeggen: blanco bladzijden? (97)

Een boeiende selectie uit het werk van Edmund Burke die mij herhaaldelijk verraste wegens zijn scherp inzicht en dito pen. Het wordt hier ook helder waar Dalrymple een aantal van zijn thema’s heeft gehaald die hij tot grote hoogte heeft uitgewerkt.

Dit is een boekje dat je moet savoureren, iedere avond een hoofdstuk en nadien nog eens herlezen, zo verbluffend zijn sommige inzichten van Edmund Burke die vanuit Engeland de Franse revolutie en de naweeën op de voet volgde wegens de mogelijke aanhang in eigen land.

Bijzonder mooi en leesbaar vertaald naar hedendaags Nederlands door Marc Vanfraechem.

Wie echt iets van politiek wil kennen kan deze excerpten niet ongelezen laten.

115. Als het eenduidige commando slapte vertoont terwijl elk ander gezag fluctueert, dan zullen de officieren van een leger een tijdlang oproerig zijn en allerlei acties ondernemen, totdat een of andere populaire generaal die de kunst verstaat om manschappen tot bedaren te brengen en die de bevelvoering in zijn vingers heeft, alle ogen op zich weet te richten. De legers zullen hem als persoon gehoorzamen. Bij deze stand van zaken is er geen andere weg die de militaire gehoorzaamheid kan garanderen. Maar op het moment dat precies dit zal gebeuren, wordt hij die het leger daadwerkelijk aanvoert ook uw meester; meester van uw koning (tot daar aan toe) , meester van uw assemblee, meester van uw hele republiek.

(Burke heeft deze voorspelling niet meer in vervulling zien gaan. Hij stierf twee jaar voor de 18 de Brumaire van het jaar VII (9 november 1799), de dag waarop Napoleon zijn staatsgreep pleegde.


20. Isaac Newton: ‘ Als ik verder heb gezien, dan was dat omdat ik op de schouders van reuzen stond’.

Bernard van Chartres (1130-1160) : Wij zijn als dwergen gezeten op de schouders van reuzen ( de antieken), waardoor wij meer en verder afgelegen zaken kunnen zien dan zij. En dat komt niet doordat onze blik scherp zou zijn, of onze gestalte voordelig, maar omdat wij gedragen en verheven worden door de hoge gestalten van de reuzen.’

21. ‘ Als wij niet uitkijken wordt [geschiedenis] nog gebruikt om onze geest te vervuilen en ons geluk te vernietigen […]. Verkeerd opgevat kan de geschiedenis dienst doen als arsenaal van aanvals- en verdedigingswapens voor partijen in kerk en staat, en zo middelen aanleveren om onenigheden en animositeiten in leven te houden  of nieuw leven in te blazen en de volkswoede van brandstof  voorzien’.

35. Het aanzien dat om het even welk beroep geniet, wordt door de beoefenaars ervan de maatstaf voor de achting die zij zichzelf toedragen.

40. Wee ook het land dat in het andere uiterste zou vervallen en een gebrek aan opvoeding, een gemene, bekrompen visie en een laag, op geld belust baantje zou beschouwen als een aanbeveling voor gezag. Alles dient open te staan, maar niet onverschillig voor alles en iedereen. Geen toerbeurten, geen benoeming door het lot. Geen kiesstelsel op basis van loting of roulatie kan globaal genomen deugen voor een overheid die zich met veelomvattende taken moet inlaten.

Deze methoden leiden er immer direct noch indirect toe dat de man wordt gekozen die zicht heeft op de zaak, of een en ander op elkaar weet af te stemmen.

56. Usurpators die oude principes hebben vernietigd om oude instellingen omver te werpen, zullen aan de macht blijven met soortgelijke kunstgrepen als waarmee zij haar hebben verkregen.

60. Velen onder onze denkers gebruiken hun scherpzinnigheid niet om algemene vooroordelen te ontzenuwen, maar juist om de verborgen wijsheden te ontdekken die erin verspreid zitten. Als zij vinden wat ze zochten, en dat gaat zelden mis, dan achten ze het raadzamer om vast te houden aan dit vooroordeel, inclusief de bestaanstreden ervan, liever dan de mantel der vooroordelen weg te werpen en niets dan de naakte rede over te houden. Juist door hun bestaansreden immers zetten vooringenomenheden ertoe aan om op deze reden zelf metterdaad in te gaan.

61. Voor wie denkt dat er vóór zijn eigen tijd weinig of niets is verwezenlijkt, maakt levensduur niet uit. Hij stelt al zijn hoop  op ontdekkingen.

81. Onder een wrede vorst lenigt het milde medelijden van de medemens de scherpe pijn van hun wonden. De bijval van het volk zet hen aan tot edele standvastigheid in het lijden, maar wie onrecht moet doorstaan vanwege de massa’s, ontbeert elke troost van buitenaf. Zij lijken van de mensheid te zijn verlaten, overmand door een samenzwering van al hun soortgenoten.

101. Maar in Parijs lijkt de gangbare opinie te zijn dat een meedogenloos hart en een onwrikbaar zelfvertrouwen de enige kwalificaties zijn voor een volmaakte wetgever. Heel anders zijn mijn ideeën over dit hoge ambt. De ware wetgever dient een zeer gevoelig hart te hebben. Hij moet zijn medemensen liefhebben en respecteren, en zichzelf vrezen.

121. – ‘Vertel me, hoe het is gelukt om uw grote land in die mate te ruïneren, en zo snel? - Er traden nieuwe sprekers naar voren, dwaze jongelui.’ Cicero in De Senectute VI,XX waar hij de dichter Naevius citeert.

127. Hoe dan ook heeft een land zich nog nooit verrijkt door zijn burgers te onteigen.

Reacties graag naar mailadres.