Er is nog zo veel dat ongezegd is. (Rutger Kopland)

Dupslog
Dupslog

Peter Giesen, Retour de Fance.

1 augustus 2018

Peter Giesen, Retour de Fance.

Uitg. Thomas Rap 2018

Interessante hulp om door te dringen in de Franse onderbuik met twee belangrijke thema’s migratie en urbanisatie waarbij de oude communistische sociale wijken intussen lijden onder jihadistische druk op de immigranten populatie.

La France est un pays irritant et attachant’ - Een irritant en aantrekkelijk land. Soms gesloten, zuur en conservatief, soms indrukwekkend, elegant en vol liefde voor het goede leven.

38. De Sovjet-Unie was het land dat enorme offers had gebracht in de strijd tegen het fascisme. ‘Er was geen voorbehoud aan onze vriendschap voor de Sovjet-Unie. De offers van het Russische volk bewezen dat de leiders zijn wensen belichaamden,’ schreef Simone de Beauvoir. Stalingrad maakte een einde aan alle twijfels over de Sovjet-Unie, meende de socioloog Edgar Morin.

Franse denkers houden van grote, schematische theorieën en zijn niet altijd geïnteresseerd in de feiten die hun abstracties in de weg zitten. Het communisme streefde naar een betere wereld, een aards paradijs waar de tegenstellingen van de kapitalistische wereld zouden worden opgeheven. Stalins misdaden waren slechts de kosten van het ‘zakendoen met de Geschiedenis’, zoals historicus Tony Judt schreef. Het doel heiligde de middelen, of, in de woorden van Jean-Paul Sartre: ‘Gerechtigheid komt uit de loop van een geweer.’

39. Rechts was destijds bang voor het communisme, maar nu het op sterven na dood is, komt het bijna onschuldig voor.

Achteraf bleken de arbeiders helemaal geen revolutionairen, maar kleinburgers die al tevreden waren met een Renault 4 en een week extra vakantie. Met terugwerkende kracht komen ook de positieve kanten van het communisme scherper in beeld. De arbeidersbeweging hield de onderkant van de samenleving bij elkaar. Het dagelijks leven was gestructureerd rond de partij en de vakbond, die niet alleen gevoelens van woede en opstandigheid kanaliseerde, maar ook hoop bood, zoals de socioloog Didier Lapeyronnie stelde. ‘Het Kremlin’ van Ivry was een lichtend baken in de banlieue rouge. Zo wonen straks alle arbeiders, was de boodschap, als wij ons maar aaneensluiten en tegen het kapitalisme strijden.

Het communisme bracht samenhang, en dat is precies wat in de hedendaagse banlieue ontbreekt. Het sociale leven is versplinterd in buurten waar tientallen nationaliteiten langs elkaar heen leven. In economisch opzicht zijn veel bewoners overbodig, politiek kunnen ze geen vuist maken. Deze leegte bood eerst volop ruimte aan de criminaliteit, maar wordt de laatste jaren in toenemende mate gevuld door de islam.

43. Het antwoord begint met de stedenbouw. Nergens zijn kansarme minderheden in zulke gigantische flatwijken geconcentreerd als in Frankrijk. Het lijkt alsof ze zijn opgeborgen in hun eigen getto’s, zodat ze elders geen overlast veroorzaken. De concentratie heeft echter een heel andere oorzaak. In de jaren zestig en zeventig bouwden communistische burgemeesters zo veel mogelijk flats voor arbeiders, teneinde zo veel mogelijk potentiële kiezers naar hun stad te lokken. De welvarender gemeenten in de wijde omtrek keken handenwrijvend toe hoe de communisten alle kansarmen naar zich toe trokken, zodat ze zelf niet genoodzaakt waren het gewone volk te huisvesten. Rond 1980 zagen de communistische burgemeesters als eersten de schaduwzijden van deze concentratie van immigranten, maar toen was het al te laat.

45. Je kunt eindeloos debatteren over de vraag of Le Corbusier een ‘echte’ fascist was of slechts tegen het extreemrechtse milieu heeft aangeleund, maar één ding is zeker: Le Corbusier was een totalitair denker, zoals meteen duidelijk wordt als je zijn gebouwen ziet. Hij dacht in ideaalbeelden, echte mensen interesseerden hem niet. Hij beschouwde de stad als een machine die een nieuwe mens moest produceren, een mens die zich moest onderwerpen aan een rationele orde, opgelegd door briljante architecten en ingenieurs.

Zijn radicalisme was al in 1925 aan het licht gekomen, toen hij het Plan Voisin voor Parijs lanceerde. Tussen de Seine en Gare du Nord moest de oude stad tegen de vlakte gaan om plaats te maken voor een park met achttien kruisvormige wolkenkrabbers. Het was voor Le Corbusier de enige manier om af te rekenen met benauwde straatjes en overbevolkte appartementsgebouwen. De negentiende-eeuwse schoonmaak van ‘sloopkunstenaar’ Haussmann ging hem lang niet ver genoeg. Er is maar één manier om veel mensen te huisvesten en toch een groene omgeving te creëren: de enorme torenflat.

58. Tot zover past zijn verhaal uitstekend in de linkse verklaring voor het terrorisme. Net als Coulibaly zijn veel terroristen draaideurcriminelen uit de banlieue, die verlossing zoeken in een gewelddadige religieuze ideologie. Jongens die zich vernederd voelen door hun eigen samenleving, wier frustratie versmelt met de woede over het ‘onrecht’ dat hun moslimbroeders in Mali, Syrië of Irak wordt aangedaan. De islam geeft hun woede een hoger doel, zegt de socioloog Farhad Khosrokhavar, een van de bekendste radicaliseringsexperts. ‘Het jihadisme geeft ze de status van negatieve held, die zich een zelfbenoemde ridder waant: hij zal doden, angst zaaien, zich gehaat maken, de voorpagina’s halen om zijn onbeduidende leven te ontstijgen,’ schreef hij in Le Monde. Amedy Coulibaly was zo’n negatieve held.

Maar er zit nog een andere kant aan zijn verhaal. In de gevangenis kwam hij Chérif Kouachi tegen, die later de aanslag op Charlie Hebdo zou plegen. Hij trof er ook de radicale prediker Djamel Beghal, die zijn mentor werd. Beghal werd in 1965 geboren in Algerije en kwam in 1987 naar Frankrijk om informatica te studeren. In 1994 werd hij voor de eerste keer gearresteerd omdat hij verdacht werd van betrokkenheid bij de gia (de Groupe Islamique Armé) die een burgeroorlog met het Algerijnse regime uitvocht. Bij gebrek aan bewijs werd hij weer vrijgelaten. Hij verbleef enige tijd in Afghanistan. In 2001 werd hij opnieuw opgepakt, omdat hij van plan was een aanslag in Frankrijk te plegen. Deze keer werd hij wel veroordeeld, waardoor hij in de gevangenis de kans kreeg om Amedy Coulibaly te indoctrineren.

De ontmoeting tussen Coulibaly en Beghal was beslissend. Gewelddadige straatjongens worden pas terrorist als zij in contact komen met een radicale ideologie die duizenden kilometers verderop is ontstaan, in het Midden-Oosten. Sinds de jaren zestig is de radicale islam sterk gegroeid, aangeblazen door de misère in de Arabische wereld. Het Midden-Oosten zuchtte onder dictatoren die veelal door het Westen werden gesteund. Volgens radicale moslims probeerden de voormalige kolonisatoren uit het Westen de islamitische wereld hun eigen immorele seculiere orde op te leggen. Daardoor leidden de Arabische elites een luxeleven, terwijl de massa van gewone moslims arm en machteloos bleef.

Radicale denkers als de Egyptenaar Said Qutb, in 1966 geëxecuteerd op bevel van president Nasser, propageerden een alternatief. Alleen een terugkeer naar de zuivere, ware islam zou moslims bevrijden uit hun vernederende onmacht. De tirannen moeten ten val worden gebracht. Daarna zal de islam een nieuwe wereld creëren, ‘waarin alle mensen echte vrijheid genieten’.

De imitatie van het Westen heeft de gewone moslim niets opgeleverd, verlossing is slechts mogelijk door het letterlijk navolgen van de Profeet. Het is een ‘retrotopie’, een term die bedacht werd door de Pools-Britse socioloog Zygmunt Bauman: het aards paradijs zal bereikt worden door de terugkeer naar een zuiver en geïdealiseerd verleden.

Om de overwinning te bereiken willen organisaties als Islamitische Staat een burgeroorlog in het Westen ontketenen. Deze strategie werd eind 2014 uiteengezet in het is-blad Dabiq. De ‘grijze zone’, waarin moslims en niet-moslims vreedzaam naast elkaar leven, moet worden vernietigd. Alleen zwart en wit mogen overblijven: de ware moslims tegenover de ongelovigen. In een spiraal van geweld en tegengeweld zal de polarisatie zo sterk toenemen dat ook gematigde moslims voor de radicale islam zullen kiezen.

Reacties graag naar mailadres.