In MO* van maart 2009 citeert Gie Goris in zijn voorwoord ‘Troepen en Tractoren’ een bedenking van Nobelprijs Economie Joseph Stiglitz over het wassende water en de geglobaliseerde vloedgolven:

‘ Bij wassend water gaan alle boten mee omhoog, groot en klein. Dat rooskleurige beeld vat mooi samen hoe neoliberale denkers de toekomst zagen. Natuurlijk verdienden de allerrijksten meer geld dan ze konden overzien, maar de zegeningen van de vrije markt zouden uiteindelijk iedereen ten goede komen. Joseph Stiglitz, Nobelprijswinnaar Economie, waarschuwde enkele jaren geleden al dat de gemondialiseerde economie geen kwestie is van gemoedelijke afwisseling van eb en vloed, maar van groeipieken en dalen die echte orkaankracht ontwikkelen.

‘De realiteit van een slecht gestuurde mondialisering is een vloedgolf die heel veel kleinere bootjes doet kapseizen en iedereen zonder reddingsvest verdrinkt.’ Nu blijkt dat ook de oceaanstomers en vliegdekschepen niet bestand zijn tegen de perfect storm die over de wereldeconomie raast. Stiglitz was lang niet de enige die goed gefundeerde waarschuwingen de wereld instuurde, maar critici werden tot voor enkele maanden weggehoond. Als de crisis tot nu één voordeeltje oplevert, dan is het dat de neoliberale ideologen een stuk minder geloofwaardig klinken dan de voorbije decennia.’

De Groningse hoogleraar theorie en geschiedenis van de psychologie, Trudy Dehue – auteur van de Depressie Epidemie - had vorige week eens te meer de moed in NRC Handelsblad om de schandalige afhankelijkheid van steeds meer als wetenschappelijk gepresenteerd onderzoek én van de controle organen op de kwaliteit van de onderzoeksresultaten ten opzichte van de farmaceutische industrie te fileren.

Het gaat dermate slecht met de pillensector dat nu op grote schaal gelobbyd wordt om anti- depressiva ook beschikbaar te stellen voor jongeren en kinderen waar ieder gedegen onderzoek bewezen heeft dat ze in het beste geval geen effect hebben, en een ernstige bedreiging kunnen vormen voor de geestelijke gezondheid van de jongere, dan wel zijn omgeving, bij plots optredende exterme vormen van agressie. Intussen stijgt het aantal als ADHD bestempelde jongeren hilarisch, en worden ook steeds meer volwassenen als dusdanig gekatalogeerd.

Zoals mijn broer terecht opmerkte in De Morgen van vandaag:

Psychotrope medicatie bij kinderen.

Volgens kinderpsychiater Dirk Deboutte lijdt 10 procent van de kinderen aan een psychiatrische stoornis. Daarom noemt Deboutte de cijfers van zijn onderzoek, waaruit een snel stijgend gebruik van psychotrope medicatie bij kinderen blijkt, “niet onrustwekkend”. Deboutte gaat hier toch wel kort door de bocht.
Vooreerst zeggen de cijfers van dit onderzoek veel over onze maatschappij. Als een op de tien kinderen als psychiatrisch gestoord wordt beschouwd, dan is onze samenleving aan het doldraaien. Ten tweede zegt dat iets over de criteria die gehanteerd worden om een kind als ‘psychiatrisch gestoord’ te bestempelen. Deze DSM-IV-criteria (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, red.) liggen in de internationale literatuur fel onder vuur omdat ze gewone problemen en reactiepatronen van mensen gemakkelijk medicaliseren, dikwijls gestimuleerd vanuit een commerciële agenda. De auteurs van die criteria hebben namelijk een uitgesproken belangenverstrengeling met farmaceutische firma’s. Drukke kinderen worden ‘ADHD’-kinderen genoemd, ongelukkig zijn heet ‘depressie’, verlegenheid heet ‘sociale fobie’ of overbezorgdheid wordt ‘gegeneraliseerde angststoornis’ genoemd.
Ten slotte weten we uit de recente literatuur dat we zeer voorzichtig moeten zijn bij het toedienen van psychotrope geneesmiddelen bij kinderen. Uit studies is immers gebleken dat bijvoorbeeld antidepressiva van de SSRI-groep (Prozac bijvoorbeeld) bij kinderen en adolescenten niet beter werken dan placebo’s. Erger nog, ze kunnen als nevenwerking agressie veroorzaken tegen zichzelf en anderen. De resultaten van deze studies werden jarenlang bewust door bijvoorbeeld GSK voor haar antidepressivum Seroxat achtergehouden. In een interne memo verantwoordde het management deze wandaad met als argument dat deze informatie ‘mogelijke negatieve commerciële effecten zou kunnen hebben’.
Dirk Van Duppen, Deurne

Het bijzonder interessante artikel van Trudy Dehue is te lezen op de website van de Rijksuniversiteit Groningen onder de hoofding van haar projecten, waar tevens een reeks fascinerende links naar aanverwante studies en artikels.

Cyrille Offermans, Schipbreuk. Over kennis, cultuur en beschaving. Cossee Essay 2008

Een boeiend boek met een reeks essays die voor Offermans draaien rond het verval van de beschaving. Hij benadert interessante uitgangspunten die fors weerwerk bieden aan de lopende teloorgang van de vooral Nederlandse poldercultuur waar het maaiveld als dwingende norm gehanteerd wordt. In enkele van zijn hoofdstukken waarschuwt hij voor de gevolgen hiervan bij een langdurige economische crisis. Net als op het vlot van de Medusa zullen bij zengende werk-, leef-, woon- en cultuuromstandigheden de lagen beschavingsvernis snel verdwijnen waardoor de collectieve rancune, de frustraties en ressentimenten in grote uitbarstingen aan de oppervlakte komen. Het zal geen fraaie taferelen opleveren zoals recent reeds bij de protestacties van Engelse arbeiders die zich verzetten tegen de import van buitenlandse arbeiders voor Engelse electriciteitscentrales, vermoedleijk omdat de lokale investeerders de wetten van de markteconomie acief wensten te overtreden: indien de vraag naar arbeidskrach stijgt, zullen ook de lonen stijgen, tenzij van buitenuit nieuwe goedkopere arbeidskrachten worden ingevoerd.

Zwak aan Offermans ‘ Schipbreuk’ is het ontbreken van de economische ondergrond waarop de schipbreukingen de wereld rondspoeden. Hij stelt zich in de lijn van ‘loontje komt om zijn boontje’: het Westen, Nederland op kop, heeft eeuwenlang de rest van de wereld proberen te koloniseren en vandaag krijgt Europa de slachtoffers van de globalisering die aan de poorten kloppen of die op onze kusten aanspoelen.

Ik vrees dat Offermans andere Nederlandse auteurs in deze aan zich heeft laten voorbijgaan: Paul Scheffer had dit probleem reeds grondig uitgebeend in zijn ‘Land van aankomst’.
Niet het verlokkende dwaallicht van Europa maar wel het gedreven uitsturen van overbodige jongeren vanuit de emigratielanden ligt aan de basis van de recente en lopende migratiebewegingen.
De toenemende spanningen in de talloze vlotten van Medusa binnen onze grote steden waar de schipbreukelingen aan hun lot overgelaten, elkaar te lijf gaan in een gruwelijk gevecht om het vege lijf te redden, zijn hier ook vandaag een gevolg van.
De oorlogsdreiging zou dan wel eens wegens de globalsiering eerder een karakter van burgeroorlogen kunnen aannemen.
In de Franse voorsteden en overzeese gebieden zijn de eerste schermutselingen begonnen.
Het is wachten op de volgende haarden van burgeroorlogen.

Het interview van Ramblas bij Klara met Offermans op 19052008 blijft ook vandaag nog zeer de moeite waard.

24. De Hollandse vloot telde in 1634 ongeveer 30.000 schepen, maar liefst twee derde van de totale wereldvloot.

62. Spinoza, Tractatus theologico-politicus 1670: ‘In deze bloeiende en bevoorrechte stadstaat leven immers mensen uit alle volken en met alle mogelijke geloofsovertuigingen eendrachtig samen. Voor het overige bekommert men zich niet om het geloof of e sekte, omdat ze in de rechtszaal niet van belang zijn. Geen geloofsovertuiging wordt zo verafschuwd dat de aanhangers ervan niet door de magistraat worden geholpen en beschermd, mits zij niemand schade toebrengen, ieder het zijne geven en fatsoenlijk leven.’ 

Lees verder »

Het is weer de moeite om tenten en telgangers te trotseren aan de Waalse Kaai in Antwerpen waar het drummen lijkt voor het Fotomuseum  met een schitterende tentoonstelling van Erwin Olaf – EyeCandy 1984-2009.
Met een grote regelmaat heeft hij al die tijd mijn netvlies verleid met zijn fotoreeksen – doorgaans in Vrij Nederland – maar pas op ware grootte aan de muren van het Fotomuseum kan je er echt naar opkijken.
Zijn videokamers hadden wat van opdringerig willen willen, maar wat dan moet gewild worden, werd me niet echt duidelijk. Het leven in dit soort donkere kamers lijkt wel herleid tot de pose van gewillig verlangen naar onbestemdheid.
Veel van zijn maniëristische foto’s zijn adembenemend en ontdaan van menselijke onvolmaaktheid. Als er wat op de volmaakte schoonheid aan te merken is, gaat het meteen om grootschalig leed. In kleur.
Sommige foto’s hebben veel weg van de mooiste taferelen van de Vlaamse primitieven.
Andere vragen om een ‘Mature’ gevoel van grote tederheid.
The Hairdresser 2004 uit de reeks Rain nav 9/11 is indrukwekkend. Sommige portretten vergeet je niet en Fashion Victims zijn groezelig. Nog tot 07062009.
Op zijn website  kan je de foto’s nog eens voor- of naproeven.
De Collectiepresentatie – Fotografie in België tijdens het Interbellum – is evenzeer een passage waard: ‘Tijdens het woelige Interbellum veranderde er heel wat in de fotografie. Nieuwe technieken deden hun intrede, de tegenstelling tussen traditionele en modernistische fotografen groeide en er ontstonden nieuwe fotografische beroepen (reclame-, mode- en journalistieke fotografie).  Een thematische collectiepresentatie van FoMu.’  Beelden van het oude Kempense landelijke leven naast naaktstudies en abstract architectonisch lijnenspel van kubussen en balken in licht en schaduw, allemaal uit het Interbellum. De grens tussen oud en nieuw was nog heel erg dun.
Nog tot 13092009.

Maar van ‘moetes’ dit voorjaar is de vertoning van zes videofilmpjes van Yang Fudong: East of Que Village’  in de topverdieping. De cineast toont de relaties tussen een stel halfwilde honden op het platteland noordwestelijk van Beijing, waar de droogte zorgt voor voldoende uitzichtloze mist over het verlaten land ‘zodat een stel halfwilde honden elkaar te lijf kunnen gaan op zoek naar voedsel. Het dorp lijkt nog in de rand te overleven rond gigantische galerijen van steenbakkersovens die er overbodig bijliggen als relieken van de bouwwoede van de grote steden.  De manier waarop mensen en dieren onderling communiceren en elkaar proberen te benaderen en ontwijken is meesterlijk in beeld gebracht.
Even slikken om de emotieloze verlatenheid in te ruilen voor de extreme emoties van Erwin Olaf een verdieping lager tot 07062009.

Ronald Commers, Tussen de zichtbare en de onzichtbare wereld. Over vrijmetselaarsfilosofie en Mozart. Acco 2008.

Ronald Commers heeft met dit boek een titanenwerk opgeleverd voor ingewijden die kritisch wensen te blijven in een wereld die ingewikkelder was, is en blijft dan een schaakbord. De niet ingewijde lezer kan de uitnodiging herkennen om deel te nemen aan een eeuwenoude intellectuele traditie van ontmoeting en discussie waar niets is wat het lijkt en vooral niets blijft wat het was.

‘Zoekende mensen die in hun existentie door een nooddruft zijn gemarkeerd en verlangen naar het licht, waardoor zij over de grenzen van geslacht en stand, gezindheid en overtuiging een lotsverbondenheid ondergaan en een virtuele gemeenschap van ‘gelijkstrevenden’ vormen. Allen zijn zij in die lotsverbondenheid gericht op één centrum. Een centrum van eenheid en diversiteit, van contact en confrontatie. Onzichtbaar voor de wereld als een ideaal en een reëel genootschap van verlichting en emancipatie’.(190)

De auteur – zelf vrijmetselaar – heeft de moed gehad om de onvoorstelbare hoeveelheden M.: verzinsels en flauwe kul vaardig te ontdoen van hun ondraaglijke gewichtigheid. Zijn ontmythologiserende arbeid is filosofisch, historisch, muzikaal en zelfs praktisch georiënteerd. 

Een geheimzinnige kennislijn van de Egyptische piramidenbouwers over de tempel van Salomon, naar de middeleeuwse kathedralen, gekoppeld aan fantastische ridderverhalen van tempeliers en andere naar gerechtigheid smachtende graal-edelen worden in het onderzoek van Commers vakkundig naar het rijk der fantasmagorische fabelen en New Age- of Da Vincicode-adepten verwezen. De speculatieve vrijmetselarij heeft geen reële oorsprong in de operatieve middeleeuwse vrijmetselaarsgilden noch tradities, behoudens geplagieerde  bouwvakkersterminologie. 

Grootse mystieke herkomstverhalen, een eeuwig zoekgeraakt geheim en ronkende titels kunnen troostend werken bij persoonlijk falen of een al dan niet vermeend tekort aan erkenning in de profane wereld.

Een exclusief Caledoonse – Schotse – Angelsaksische oorsprong van de Vrijmetselarij wordt in een moeite weerlegd. 

‘ Tussen de zichtbare en de onzichtbare wereld’ weet Ronald Commers daarentegen ‘ een continentale oorsprong van de speculatieve vrijmetselarij te achterhalen bij filosofen van het Licht ( Giordano Bruno en Jacob Boehme), humanisten ( Juan Luis Vives en Sebastian Franck) en maatschappijhervormers ( Comenius en Samuel Hartlib) die allen hebben gepleit voor een meervoudige ‘waarheid’. Zij maakten de grote radicale verlichtingsbeweging die van Transsylvanie, over Centraal- en West-Europa, tot Pennsylvania reikte.  De kroon op het werk van die speculatieve vrijmetselarij is de doorvoelde spirituele getuigenis die men in Mozarts muziek kan beluisteren.’

Aldus de flaptekst en dat is in dit geval niet overdreven.

Lees verder »

Philip Pan, Out of Mao’s Shadow. The Struggle for the Soul of a New China. Picador Asia 2008.

De auteur is buitenlandcorrespondent voor de Washington Post en was jaren bureauchef in Beijing. Hij doorkruiste China van 2000 tot 2007 en is erin geslaagd een ruim beeld op te hangen van het reële leven in de onderbuik van de Chinese Volksrepubliek. Hij doet dit aan de hand van een tiental figuren die de voorbije decennia met hand en tand gevochten hebben om hun stem en die van de doorsnee arbeider en boer tot in Beijing aan het hof van de partij te laten klinken. 

Dit levert pakkende verhalen op – vaak met een ferme scheut Amerikaanse schrijfschoolknepen en dito romantiek. 

Zo is het verhaal van de AIDS-besmetting in Henan door plasmatrafikanten die het gecollecteerde bloed gezamenlijk zouden centrifugeren waarna de rode cellen bij de dorpelingen opnieuw ingespoten werden, klinkklare onzin wegens medisch onmogelijk. (p. 200) Andere loopjes met hygiëne en steriliteit – hergebruik van naalden e.d. lijken veel plausibeler als verklaring voor deze AIDS besmetting. 

Het vergalopperen in smeuïge verhalen over abortussen na de 7de maand en dwangsterilisaties bij vrouwen op vijf minuten (p.298) lijkt ook eerder bedoeld voor de Amerikaanse anti abortusbeweging dan voor lezers met gezond verstand. (p. 304)

Lees verder »

Mark Leonard, Wat denkt China? De nieuwe wereldorde volgens Chinees model. Arbeiderspers 2008

Mark Leonard is erin geslaagd met dit boek de visie op de wereld van het Rijk van het Midden duidelijk te maken aan de verbaasde Atlantische barbaren in de periferie.

‘Op dezelfde wijze waarop de Europeanen in de tijd van de Verlichting verkondigden dat God dood was en ernaar streefden een wereld te scheppen naar het beeld van de mens, verkondigen Chinese intellectuelen vandaag de dag dat ze niet schatplichtig zijn aan buitenlandse modellen en ontwerpen ze een toekomst op hun eigen voorwaarden’ (p.26)

Leonard laat tal van Chinese topintellectuelen aan het woord die haarfijn de evolutie van het denken binnen het communistische machtsapparaat uit de doeken doen. In het Rijk van het Midden wordt naar aloude imperiale traditie met weerzin gereageerd op liberaal- en sociaal- democratische dromen en al dan niet gekleurde revolutionaire aspiraties. 

De machtsstrijd binnen China wordt naar verluidt gestoffeerd door sterke intellectuele disputen die als nieuwe mandarijnse scholen vanuit de coulissen van de rode keizerlijke macht ideologische en socio-economische wapens leveren aan de partijfacties binnen de Chinese Communistische Partij.  

‘De invloed van de Chinese intellectuelen wordt vergroot door het repressieve politieke systeem, dat immers geen oppositiepartijen kent, geen onafhankelijke vakverenigingen, geen publieke meningsverschillen tussen politici, en media die tot taak hebben de maatschappelijke harmonie te schragen en niet de politieke verantwoordelijkheid te bevorderen. In zo’n wereld kan het politieke debat een surrogaat worden voor politiek, al was het alleen al doordat het persoonlijker is en militanter en directer inwerkt op het gevoel dan alles wat de officiële politiek te bieden heeft.’  (p. 28)

Lees verder »

Het Internationaal Film Festival te Rotterdam 2009 bood mij een reeks teleurstellingen. Geen enkele van de 5 films die ik heb gezien bleek echt de moeite waard. Dat was de vorige jaren wel eens anders.

Lees verder »