Bloedgetuigen
21 / 04 / 2011

In het Nederlandse Alphen aan den Rijn werd woensdag een herdenkingsplechtigheid georganiseerd voor de slachtoffers van de schietpartij op zaterdag 9 april in Winkelcentrum De Ridderhof. Majesteit en kroonprins, premier en burgemeester brachten troost en betoonden respect voor het leed en de moed van de vele slachtoffers en hun geliefden.

?Allemaal ??n?

Burgemeester Bas Eenhoorn formuleerde de troostende wensen: ?We zullen sterk zijn en er beter uitkomen dan het was. We zijn vandaag allemaal ??n. Vandaag denken we met zijn allen aan 9 april. We denken allemaal aan de slachtoffers, we denken allemaal aan de nabestaanden, aan al degenen die onderdeel zijn van het drama. Velen zullen het voor altijd met zich meenemen. 9 april is een moment waarvan je zou kunnen zeggen, daarna zijn we nooit meer hetzelfde. Ik ben niet meer wie ik was, geldt voor veel mensen.?

Al kan je natuurlijk bedenken dat de ware omslag reeds had plaats gehad, lang voor de meedogenloze schietpartij door de 24-jarige Tristan van der Vlis. Sinds ?Columbine High School – 1999? in de VS doodden vergelijkbare schietpartijen tientallen mensen, leraren, kinderen: 2002 in een school te Erfurt – Duitsland; 2007 Virginia Tech University – VS; 2007 Tuusula School Finland; 2009 School te Winnenden – Duitsland; 2011 Winkelcentrum Tucson – VS. In Nederland begon het met de moord op een leraar in het Haagse Terra college in 2004.

The Boy in the Bubble

?Bloedgetuigen? op deze schaal kan je moeilijk nog afdoen als incidenten, zeker gezien het vaste patroon waarbij mensen willekeurig gedood worden als slachtvee om de moordenaar te vergezellen in zijn eigen spectaculaire afscheid van de wereld. In wat heet hoogontwikkelde westerse landen worden deze ?shootings? blijkbaar aangericht door jonge mannen die vooral eenzaam zijn, introvert, depressief, contactgestoord. Zij leven in een emotionele ?bubble? en missen of verloren iedere empathie met andere mensen.

Het heeft ook een parallel met zelfmoordterroristen in de naam van een politieke of religieus ideaal, rond de recente en vorige eeuwwisseling. Ook zij verloren hun inlevingsgevoel met anderen, door indoctrinatie, zelfbegoocheling en haat die het hart verwarmt.

Reeds in 1986 schreef Paul Simon hierover op ?Graceland?:

It?s a turn-around jump shot
It?s everybody jump start
It?s every generation throws a hero up the pop charts
Medicine is magical and magical is art
The Boy in the Bubble
And the baby with the baboon heart

And I believe
These are the days of lasers in the jungle
Lasers in the jungle somewhere
Staccato signals of constant information
A loose affiliation of millionaires
And billionaires and baby
These are the days of miracle and wonder
This is the long distance call
The way the camera follows us in slo-mo
The way we look to us all
The way we look to a distant constellation
That?s dying in a corner of the sky
These are the days of miracle and wonder
And don?t cry baby, don?t cry
Don?t cry.

Verweesd

Nederland is sinds de recente politieke moorden, de financi?le en economische crisis zijn vooruitgangsoptimisme kwijt. De elite van het land blijft zich schaamteloos en publiek verwennen met adembenemende bonussen en ontslagvergoedingen, paleizen en feestelijkheden die door de populaire media flink in de verf worden gezet. Voor wie lijdt onder woekerhypotheken, een veel te duur gefinancierde woning die niet meer te slijten is dan met groot verlies, werk en partnerrelatie ziet verdwijnen, is het leven geen feest.

Nieuw-Rechts heeft goed begrepen hoe dat re?el bestaande sociale conflict ook nog eens verscherpt wordt door grenzeloze immigratie en cultureel-religieuze segregatie. Na de moordende schietpartij te Alphen bleef de radio- en tv-verslaggeving urenlang herhalen dat de dader een autochtone Nederlander was, tot ze eindelijk de naam konden vrijgeven. Om erger te voorkomen?
Niet alleen in Nederland broeit onder het plaveisel het moeras.

Ontheemd

Ren? Cuperus van de social-democratische Wiardi Beckman Stichting verwees recent naar een Engels onderzoek van de anti-racisme organisatie Searchlight op de website http://www.fearandhope.org.uk/. Hieruit bleek dat het de facto tweepartijenstelsel – nu eindelijk doorbroken – en het agressieve fascisto?de karakter van extreem rechts in Groot-Brittanni? het zeer grote nationaal-populistisch potentieel onder de bevolking aan het oog hebben onttrokken. Ruim de helft van de Britten voelt zich ontheemd in de globaliserende wereld van arbeidsonzekerheid, massamigratie en individualisering. Men hunkert massaal naar houvast en identiteit, iets wat de gevestigde en technocratische politiek niet kan of wil leveren.

Dat is evenzeer het geval in Nederland en Vlaanderen waar de oude politieke elite zich bij publieke borstklopperij enkel nog in de eigen echo kan verheugen. Zelfverklaarde linkse elites zoeken volume in moord-en-brand geschreeuw, frietrevoluties en andere ?rebellades? om de ?democratie? te redden van rechts-populisme.

?De loopgravenstrijd tussen zogenaamd kosmopolitische hoogopgeleiden en ?communitaristische? lager opgeleiden moet ontregeld worden. Kosmopolieten zijn een stuk minder kosmopolitisch dan ze zich voordoen, en bij veel ?nationalen? draait het uiteindelijk helemaal niet om xenofobie. Hoe leggen we een geloofwaardige verbinding tussen het globaliseringsoptimisme van academische professionals en het achteruitgangsgeloof van bekneld geraakte middengroepen? Van het antwoord op die vraag zal het humeur van Nederland afhangen,? aldus Cuperus.

Bloedgetuigen

In zijn magnum opus ?Bloedgetuigen? heeft Johan de Boose een monument opgericht voor de slachtoffers en al wie betrokken raakte bij de slingerbeweging van idealisme, blind geloof en onbegrepen frustratie in tijden van oorlog. De ?Twintigste Eeuw? sluit zijn roman als het koor van de Griekse tragedie – het gewetenloze geheugen dat ons maant voor wat komen zal: ?

Ik ben u nog een laatste reis verschuldigd, de cirkel moet tenslotte worden rondgemaakt, nondeju, de reis van het tweede deel van mijn leven, waarin de Tweede Wereldscheet centraal bleef staan, haha, alsof men er echt niet genoeg van kon krijgen, nee, alsof het zo bedoeld was, alsof mensenzieltjes elkaar met plezier zoveel leed berokkenden om achteraf weer vijftig jaar te kunnen klagen en rouwen en televisiedebatten organiseren en Holocaustreisjes maken en bonkeren in de modder van het geweten en geld verdienen aan het grootste slachtofferschap, haha, ja, en als het allemaal opgebruikt is en iedereen is weer verwend en ontevreden en de banken gaan failliet en de terroristen verstoppen bommen in vliegtuigen en de oogst mislukt en de demografie daalt en de natuurelementen spannen samen tegen het spilzieke mensdom, haha, ja, dan is het tijd voor een nieuwe Scheet, zoveel is zeker, maak uw borst maar nat, zielenscheetje, mijn zuster de XXIste komt eraan, haha. (719)

Johan de Boose, Bloedgetuigen. uitg. De Bezige Bij 2011

Geen boek in het Nederlands is mij bekend dat een dergelijke literaire en intellectuele uitdaging vormt voor een lezer, dat het complete pandemonium van de XXste eeuw en wat eraan voorafging zo indringend weet te slijpen.
Dit boek is een ?Verdriet van? Vlaanderen en van Europa, verder en dichterbij op de huid dan Belgi?.
?Bloedgetuigen? draagt sporen van zowat de halve Russische literaire canon, en neigt naar meesterwerken zoals Vasili Grossman ?Leven en Lot? , Littell ?De welwillenden? en ja in sommige hoofdstukken doet het zelfs denken aan ?De man zonder eigenschappen? van Robert Musil.
?Bloedgetuigen? is de kroniek van leven, leugen en leed, geloof, bedrog en hoop en een beetje liefde met veel berouw als het allemaal te laat bleek en alleen de vlucht vooruit nog overbleef: ?Het begin van het eind van alles is gebrek aan maat.?(275)

De auteur weet als slavist met een verbijsterende eruditie en teder inlevingsvermogen pijn en vreugde te onthullen in een Russische Joodse familie op weg naar het beloofde land en bij een dichteres uit een oude intellectuele familie in Petersburg tijdens het 900 dagen durende beleg van Leningrad.
Hij doet het als schrijver met mededogen, vlijmscherp en kritisch, voor jongeren en wie hen naar het Oostfront dreef en lokte: ?Ik dacht lang na over al deze zaken, maar vooral over deze ene : hoe je uit eenzelfde vernedering tot tegengestelde conclusies kon komen.? (398)

De drie hoofdpersonages zijn allen het slachtoffer van begoochelingen en verraad – zelfs door wie hen het meest nabij leek of zou moeten zijn.
Alleen Kamila, de danseres-dichteres en doktersdochter die herinneringen aan een vroeger leven in zich blijft dragen, overleeft alles tot de dood haar eindelijk vindt, ruim 80 jaar later, in caf?-cabaret ‘De Zwerfhond’ waar voor haar als meisje alles begon met de introductie tot de culturele wereld van Petersburg en progressief Rusland.
Ieder van hen en velen om hen heen komen in de loop van dit magnum opus tot dit besef als essentie van het leven in de XXste eeuw. Vrouwen verdragen het doorgaans een stuk beter dan mannen
Niet iedereen kan hiermee nog verder.

?Boedgetuigen? is geen gemakkelijk boek.

De Antwerpse hoogleraar moderne Nederlandse literatuur Kris Humbeeck zei hierover bij de presentatie van de roman: ? Daarom was de twintigste eeuw zo?n slachthuis: omdat de massa?s ertoe verleid werden de bestaande wereld te herscheppen in een aard paradijs. (...)
Het verhaal van de slettenbak is ook wat stroever verteld dan de andere verhalen en de vleesgeworden twintigste eeuw produceert naar mijn smaak ook net iets te frequent het tussenwerpsel ?haha?, occasioneel afgewisseld met ?woeha?. Vooral dat ?woeha? maakt van haar bijna een stripfiguur, een zus van Marc Sleens piraat Oscar Abraham Tuizentfloot, terwijl haar over de top getilde cynisme doet denken aan Victor J. Brunclairs agressieve zwartgalligheid in het titelgedicht van de bundel De dwaze rondschouw (1925) ? virulent cynisme is best aardig voor even, maar het verveelt op den duur en het discours van de slettenbak drijft al te duidelijk op een diep gevoel van ontgoocheling over idealen die het leven ooit zinvol maakten. Maar dat is zoals gezegd een kwestie van smaak en haar in cynismen grossierende kroniekstijl zal de slettenbak voor veel andere lezers misschien juist onweerstaanbaar maken, als een grof gebekte incarnatie van Vrouwe Geschiedenis die gevallen is van het geloof in haar eigen doelmatigheid en zin. De slettenbak is de nachtmerrie van Hegel en de moderne mens, een sadeaanse creatuur en ook wel een beetje een karikatuur.?

Deze fameuze XXste eeuw presenteert zich als sarcastisch, afstandelijk, gewetenloos geheugen in soms hilarische, soms zwaar wegende commentaren als van een Grieks koor in de tragedi?n van diezelfde eeuw.
Vaak heb ik me afgevraagd of deze intermezzo?s niet te lang duren omdat ze ongeveer alles wat ook maar enigszins relevant lijkt, onthullend bepotelen. Tot op het irriterende af. Zeker gepaard aan die ?haha? uitroep die steevast moet relativeren.
Maar achteraf kan ik me vinden in deze keuze van de schrijver, die alleen op zo?n manier een overvloed aan gruwelen, mythes, bedrog en offici?le geschiedschrijving onderuit kan halen. De mededelingen van het Griekse koor waren tenslotte ook vaak een opeenstapeling van gruwelen die alleen afstandelijk te behappen zijn.

Niettemin levert dit enkele bijzonder boeiende doorkijkjes op o.a. de vaderlandse geschiedenis – ?Dit was het land van de mythes en de verwrongen waarheden? - en de rol van bijvoorbeeld eminente christen-democratische coryfee?n zoals Gaston Eyskens, latere eerste minister en vader van een uiterst zelfingenomen zoon die ondanks decennia van eigen falen het echospel als hoogbejaard zelfgenoegzaam orakel op de politieke sc?ne niet laten kan. Het pleidooi van vader Gaston voor de nationaal-socialistische arbeidsdienst uit 1939 is het slikken meer dan waard. De analyse van de politieke machtssprongen van vetkat Churchill, van de Kakkerlakkentop van de Sovjetunie weet hij deskundig te larderen met de voor- en nadelen van de verschillende manier van sterven door executies. De erotiserende ervaringen van de langzame asfyxie weet hij te prefereren boven ophanging door val en nekslag.

?Hoe minder je weet, hoe gemakkelijker het leven is. Hoe meer je weet, hoe sneller je ouder wordt.? (691)

Johan de Boose weet met prachtige verhalen de lezer te confronteren met het ongerijmde van religieuze, politieke, artistieke en sociale idealen. Belgi? als sprookjesland, Vlaanderen als zelfverklaarde assepoes, Nederland als gedoogland.
Vaders en zonen en priesters.
Hun ideologische verlangens, hun ressentiment en rancune gieten ze in het gretige oor van hun luisteraars.
Tijdens lange fietstochten langsheen de Schelde. Fietsen langs water blijft in wezen een meditatieve overdracht.
Het verzamelen van handtekeningen, knipsels, foto?s construeerde voor elke hoofdpersoon vanuit zijn of haar jeugd een jaagpad voor het leven. Door verrassend verraad leidt dit naar dood maar nooit naar het zo gewenste vergeten, in Vlaanderen noch Rusland.
Het sociale leven met drank en angst in de banja waar boeren in de Oekra?ne zich op de been proberen te houden samen met joodse immigranten, homoseksuele geneugten en priesterlijke kunsten.
Bij de ontmoeting van de Vlaamse Oostfronter Jean – zeg liever Johan – Martin bij Leningrad met de Joodse Rode Legersoldaat Ljev – Leeuwtje – smeekt hij deze om het genadeschot. Het Leeuwtje kan het niet over zijn hart krijgen en laat dit over aan zijn homoseksuele vriend Igor de Krijger die Jean dit als een Heilig Oliesel toedient en zo in het lijfboek van de Oostfronter – Felix Timmermans – de boodschap van vader Efraim aan Ljev ontdekt.
Johan de Boose laat in zijn verhaal de drie hoofdpersonages Jean ( en niet Louis zoals sommige slecht lezende recensenten al te gretig de parallel trokken met Hugo Claus? ?Het verdriet van Belgi??. Bij ?Bloedgetuigen? staat Louis voor het mongooltje van de familie), Ljev ( het Leeuwjte) en Kamila Darnika elkaar asymptotische te benaderen.
Enkel op oneindig, in de dood, kunnen ze elkaar herkennen.

Schitterende filosofische lessen, rake metaforen en gierende anekdotes houden ?Bloedgetuigen? leesbaar.
Het boek blijft als een vuurrode baksteen huizen in de maag van iedere lezer, niet alleen in Vlaanderen en Belgi?.

163. Het was alsof de wereld in de kommoenalka was samengeperst. Men kon er niet vrij ademhalen. De beschikbare lucht werd gulzig opgebruikt.Wat overbleef, was een vacu?m. Door de onophoudelijke nabijheid van mensen die elkaar niet kenden, niet wilden kennen of zelfs haatten om hun idiote hebbelijkheden, voelde je je alsof je zelf de ruimte werd die de anderen moesten innemen of sterker nog, alsof de anderen jou innamen.
Kamila vroeg zich af, terwijl ze kotsend over de pot hing, hoe het mogelijk was dat mensen die zo dicht opeengepakt leefden, er toch in slaagden om niets van elkaar te weten.

166. Tot voor kort was uiterlijk vertoon volstrekt onbelangrijk geweest. De Revolutie had de parfums verbannen en de klasse van de stinkerds aan de macht gebracht. Stinken was een bewijs van vaderlandszin. Daarbij hoorde puritanisme, zoals gepredikt door Lenins vrouw, Kroepskaja, die een hekel had aan nagellak en rouge.
Maar geleidelijk was, na de first lady, de belangrijkste vrouw Molotovs echtgenote, dat is te zeggen Perl Karpovskaja, die haar naam had gewijzigd in Polina Zjemtsjoezjina ofwel Pauline het Pareltje, h?t model van de Sovjetvrouwelijkheid geworden. Zij was een econome die de leiding had van de parfumfabriek Nieuwe Dageraad, Trust voor Etherische Oli?n, in de volksmond ?Het geheim der vrouwen?.
Het viel zelfs Stalin op. Hij sprak de gevleugelde woorden : ?Het leven is vrolijker geworden, kameraden !?

681. Sommige hooggeplaatste lieden zeiden : ?Ooit zal iedereen rijk zijn.? Kamila trok er zich niets van aan. Een revolutie, twee oorlogen en een abortus waren genoeg voor een mens. Ooit was iedereen rijk aan illusies geweest, dacht ze, en die waren geleidelijk aan afgebrokkeld of radicaal de kop ingedrukt. Weg billen, weg broek.
Het communisme als de pornografie van het niets.

Bloedgetuigen

Dansen op toevalsvoeten

05 / 04 / 2011

?Het idee dat ?begrijpen? en ?weten? betekenen dat je diep in moet gaan op dat wat we bestuderen, tot we de essentie ervan bereiken, is een mooi idee dat aan het uitsterven is; daarvoor in de plaats komt de instinctieve overtuiging dat het wezen van de dingen niet een punt is maar een baan, dat het niet in de diepte verborgen zit maar over de oppervlakte verspreid ligt (?) In een dergelijk landschap moet de handeling van ?kennen? iets zijn wat verwant is met het snel doorklieven van het menselijk weten, waarbij de verspreide banen die we idee?n, of feiten, of personen noemen opnieuw worden geconstrueerd. In de wereld van internet hebben ze die handeling een exacte naam gegeven: surfen. Zie je de lichtheid van het brein dat op de schuimende golven balanceert? (?) Oppervlakken in plaats van dieptes, reizen in plaats van omlaag duiken, spelen in plaats van lijden.?

Alessandro Baricco, De Barbaren (106)

Multitasking
Snelheid en beweging werden door de futuristen reeds bij het begin van de vorige eeuw van een illusie tot het wezenlijk kenmerk van menselijk leven gepromoveerd. Zij het dat het nog decennia beperkt zou blijven tot een visuele ervaring waaraan jaren noest en nederig handwerk voorafging als schilder, beeldhouwer, fotograaf. Het ging om de idee, de spectaculaire uitstraling zoals bij dandy?s langs stedelijke boulevards of soldaten in schitterende uniformen met bloemenruikers op de borst op weg naar het front. De grote oorlog zou hen mechanisch reduceren tot grauw kanonnenvlees. Het ultieme offer aan de dan nog snelst bevattelijke beweging: kogel of granaat.
Bijna een eeuw later lijkt die futuristische ?beweging? het wezen van menselijk zijn te worden. Kennis verwerven is niet langer ervaring opdoen bij uitputtend graven naar schatten in de diepte. ?Multitasking? heet het nieuwe kennisproces. Alle aandacht zo breed mogelijk spreiden om een zo groot mogelijke oppervlakte te bezetten in de (virtuele) wereld: horen, zien, voelen, ruiken, kauwen, twitteren en niet langer zwijgen. Permanente beweging over wereldwijde web wordt de essentie van de surfende mens met als ultieme en onaantastbare waarde de ?spectaculariteit?.

Spektakelwaarde
Het gaat om dat opwindende m?as-tu-vu-gedrag van Libische jongeren met kefiya sjaal die van pure machtsgeilheid voor de foto hun AK47 in de lucht leegschieten – en dan door de bevriende ondersteuners vanuit de lucht in het vizier worden genomen. Het gaat om rebellen die een oorlog hopen te winnen voor de tv-camera?s omdat alleen de spektakelwaarde van hun optreden hun bestaan bevestigen kan, desnoods als zelfmoordterrorist.
Het gaat om sportlui, celebrity?s en andere publieke figuren van iconische en mimische betekenis, opschepperige hangjongeren en balorige vandalen. Het gaat om de uitvergrote beweging in de spiegelende ogen van wie – ook virtueel – toekijkt. Etalage kijken om je eigen spektakel te zien.

Therapeutische rituelen
Sinds mensenheugenis proberen wij – en wie voor ons kwamen – fenomenen te verklaren en te beheersen die ons overkomen zoals natuurrampen, honger, dorst, pijn, ziekte, verlangen en lust.
Naarmate een mensengemeenschap groter werd ook in contacten met anderen, was er meer nodig om vaak beangstigende gedragsfenomenen en invloeden die als vreemd werden beschouwd te vatten.
Een arsenaal van goden, geesten, engelen, duivels en demonen en tal van rituelen helpen daarmee om te gaan. Dieren- en mensenoffers, pijn en leed, bidden en spelen, krijsen en schieten, vasten en plengen, talismannen en kruidendranken, bezweringsformules en doktoren, pillen en spuiten werden tot grote verfijning verheven om rituele bezweringen een groter therapeutisch effect te geven.

Kunst en cultuur
Dit arsenaal houdt blijvende spektakelwaarde in menselijke kunstuitingen: van de oudste rekenbeentjes uit Midden Afrika, over rotsschilderingen, landscaping, beeldhouw- en schilderkunst, muziek, dans, lichaamsversiering tot de vele verhalen van hen die ooit zochten naar een stem om de angstschreeuw van de natuur te fatsoeneren in de eigen oren.
Sinds de Verlichting is die mystieke techniek in onbruik geraakt, behalve tijdens de wat minder verlichte periodes van ons leven vol intense emoties, dan wel bij mensen voor wie wetenschappelijk ontwikkelde technologie even angstaanjagend blijft als bliksem en donder, bijbel of koran.
Maar ook bij het bezweren en manipuleren van groepsemoties ? publiek en privaat ? is dit oeroude spektakel-arsenaal doorgaans effectiever dan een beroep op rationeel en redelijk gedrag.

Dansen op toevalsvoeten
Surfen op het web wordt naakt dansen om het vuur, zoals onze verre voorouders aan de rand van de savanne. Ons surfgedrag onthult voor ?data miners? ook onze fysieke en financi?le bewegingen, geheime verlangens en diepe angsten, tactische en strategische plannen.
?Privacy? werd een virtueel verlangen of een gekoesterde illusie. Sommigen hopen te ontkomen aan de glurende blikken door zich in het donker van de coulissen te nestelen ver van de schijnwerpers.
De meerderheid laat zich verleiden tot deelname aan het wervelende dansspektakel op een vloer van drijvende bomen. Zoals houtvesters in een oud televisie ?interludium? op de BRT hun enorme stammen over rivieren naar de zagerijen aan de kust loodsten, kunnen we in de (virtuele) publieke ruimte niet stilstaan of we glijden tussen rollende stammen in het kolkende water.
Wie de consequenties van zijn of haar keuze enthousiast weet te dragen ? zoals Sisyphus zijn rotsblok ? tart de goden en bereikt ?dansend op toevalsvoeten? (Nietzsche) de enige uitweg die ons bewegend rest.

Terrorisme met ‘The Boy in the Bubble’
Een bijkomende interpretatie van deze ‘spectaculariteit’ werd reeds in 1986 door Paul Simon op ‘Graceland’ verwoord:

The Boy in the Bubble.

It was a slow day
And the sun was beating
On the soldiers by the side of the road
There was a bright light
A shattering of shop windows
The bomb in the baby carriage
Was wired to the radio

These are the days of miracle and wonder
This is the long distance call
The way the camera follows us in slo-mo
The way we look to us all
The way we look to a distant constellation
That’s dying in a corner of the sky
These are the days of miracle and wonder
And don’t cry baby, don’t cry
Don’t cry

It was a dry wind
And it swept across the desert
And it curled into the circle of birth
And the dead sand
Falling on the children
The mothers and the fathers
And the automatic earth
These are the days of miracle and wonder
This is the long distance call
The way the camera follows us in slo-mo
The way we look to us all
The way we look to a distant constellation
That’s dying in a corner of the sky
These are the days of miracle and wonder
And don’t cry baby, don’t cry
Don’t cry

It’s a turn-around jump shot
It’s everybody jump start
It’s every generation throws a hero up the pop charts
Medicine is magical and magical is art
The Boy in the Bubble
And the baby with the baboon heart

And I believe
These are the days of lasers in the jungle
Lasers in the jungle somewhere
Staccato signals of constant information
A loose affiliation of millionaires
And billionaires and baby
These are the days of miracle and wonder
This is the long distance call
The way the camera follows us in slo-mo
The way we look to us all
The way we look to a distant constellation
That’s dying in a corner of the sky
These are the days of miracle and wonder
And don’t cry baby, don’t cry
Don’t cry

Joan Mir?, het palet van een dichter – tot 19 juni 2011 in ING Cultuurcentrum

?Hoe de chaos bedwingen waaruit die eindeloos vormeloze variatie bestaat: de mens?? – Tristan Tzara (Manifeste Dada)

Zoals wel vaker bij ING op de Hofberg een tentoonstelling die een rustig bezoek waard is.
Joan Mir? heeft ons en onze kinderen in Barcelona en elders al hun jaren kunnen boeien, en ook nu was er heel wat te zien.
Het heeft iets te maken met de evolutie van de kunstenaar zelf, die gedurende zijn lange leven de moed had verschillende keren zijn kunst helemaal opnieuw te benaderen, naar materiaal, vorm en inhoud.

Voor Mir? moest ?een schilderij zijn als een vonk, het moet verblinden zoals de schoonheid van een vrouw of van een gedicht.?

Vroeger vielen me zijn kleuren, lijnen en materiaal gepriegel op.
In Brussel vielen me dit keer zijn bronzen in het oog en zijn eerder monochrome schilderijen en het bijna kalligrafisch werk dat iconisch bijblijft.

In de catalogus staan naast mooie foto?s een paar leuke zinnen: ?Voortaan behoort Mir??s werk tot de schilderkunst die ?de grens die de buitenwereld van de binnenwereld scheidt, heeft overschreden? om daar ?de hele wereld in haar hele geest, in haar essentie? te ontdekken. (...) Door middel van het gebaar sluit ze (de abstractie) aan bij het verlangen om, ver van alle conventies waarin het primitieve samengaat met het kinderlijke, het met mysterie geladen gebaar met het prehistorische ritueel. Allemaal vluchtpunten voor een oeuvre dat de mogelijkheden daarvan veel verder dan het principe van de abstractie heeft ge?xploreerd.?

Cobra heeft een interessante bespreking en een reeks handige links.

Michael Haneke, Das weisse Band

De Oostenrijkse regisseur Michael Haneke won in juni 2009 de Gouden Palm tijdens het filmfestival van Cannes met ?Das weisse Band?, een geheimzinnige vertelling over een Noord-Duits protestants dorp aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. Terwijl de autoriteiten in het dorp ? de landeigenaar, de dominee ? zich heer en meester wanen, broeit er iets onder de dorpskinderen en vinden raadselachtige aanslagen plaats.

?Ik kreeg ‘Das weisse Band’ van wie mij zeer lief is en heb hem met toegeknepen keel en pijn in nek en handen bekeken. Deze zwartwit film is meer dan de moeite waard, maar in tegenstelling tot de gebruikelijke interpretaties lijkt de film mij minder te maken hebben met natte dromen over fascisme en fascisering en verrechtsing vandaag. Voor mij gaat het meer over de verantwoordelijkheid van volwassenen die niet willen zien dat hun kinderen het machtsspel dat zij veinzen wegens nog onbevangen al te graag voor werkelijkheid nemen tot hun spel ijzingwekkend ernstig beklijft. Bij hen, hun ouders en de kijker.?Dat hadden ze kunnen vermijden wanneer ze echt om hun dorp en zijn mensen bekommerd waren geweest.?

Zoals ik het aanvoelde bij de dood van mijn vader: ‘Wij moeten spreken over het zwijgen om erger te voorkomen. Zijn vrienden en kameraden hebben samen met hem als jonge mensen door hun zwijgen dit dorp veel ellende bespaard tijdens en na de tweede wereldoorlog. Er is hier toen veel gebeurd, er is hier al die jaren veel verzwegen. Maar er is hier ook veel vergeven en dat heeft aan deze dorpsgemeenschap de mogelijkheid van nieuw leven gegeven. Onderwijzers en pastoors die bij hun gemeenschap blijven, zijn onmisbaar in hun rol als geweten, geheugen en biechtstoel voor wat mensen elkaar blijven aandoen. Het vereist veel moed en liefde om desondanks te midden van de kudde te blijven leven. Respect voor de grijze zone, voor kleine verschuivingen, voor de indirecte taal, de schuine blik en het tedere spel van geven en nemen, van veinzen en liegen kan een bevrijdende onbevangenheid toelaten.?

?Das weisse Band? is een film die blijft pijn doen, bij elke nieuwe visie.